Skip to content
Skip to navigation menu

English

Canaris glowyr modern

22 Gorffennaf 2013

Dipper web

Yn debyg iawn i ganaris glowyr gynt, mae adar unwaith eto yn rhybuddio am sylweddau a allai fod yn niweidiol yn hen feysydd glo de Cymru.

Arferai glowyr dwfn fynd â chanaris mewn cewyll gyda hwy i’w rhybuddio am nwyon myglyd, ond y sefyllfa gyfatebol heddiw yw bod dadansoddiad cemegol manwl yn cael ei gynnal o waddodion llygrwyr mewn wyau adar gwyllt fel y trochwr. Yr adar hyn, sy’n debyg o ran maint i’r fronfraith, yw’r unig adar cân yn y byd i fwydo’n uniongyrchol ar bryfed afonydd, ac maent wedi profi i fod yn ddangosyddion rhagorol o iechyd afonydd.

Mae ymchwil* a gynhaliwyd gan wyddonwyr yn Ysgol y Biowyddorau yn dangos bod wyau trochwyr ar hyd afonydd ardaloedd trefol de Cymru yn cynnwys rhai llygrwyr ar lefelau sydd bedair gwaith yn fwy ar gyfartaledd nag mewn afonydd gwledig cyfagos, ac maent ymhlith yr uchaf erioed i’w canfod mewn adar cân.

Gall y llygrwyr – fel PCBs a PBDEs** – aros yn yr amgylchedd am gyfnod hir ac maent ymhlith y rhai hynny y credir eu bod yn cyfrannu at afreoleidd-dra hormonaidd a datblygiad annormal mewn pysgod.

Mae rhai o’r llygrwyr hyn yn deillio o weithgarwch diwydiannol y gorffennol ond gallai eraill, fel PBDEs – a ddefnyddir yn gyffredin fel sylwedd gwrthfflam mewn deunyddiau adeiladu, diwydiannol a domestig – fod yn cynyddu o hyd. 

Mae’r gwaith hwn yn bwysig gan ei fod yn dangos bod sylweddau o’r fath yn gallu treiddio i ddŵr, yn enwedig ger trefi a dinasoedd, a chronni ym mywyd gwyllt afonydd. 


*Morrissey, C. A., Stanton, D. W., Pereira M. Glória, Newton, J., Durance, I., Tyler, C. R. ac Ormerod, S. J. (2013) Eurasian dipper eggs indicate elevated organohalogenated contaminants in urban rivers.  Environmental Science and Technology http://pubs.acs.org/doi/pdf/10.1021/es402124z

** Deuffenyl polyclorinedig ac Ether deuffenyl polybrominedig

Dolenni defnyddiol

Ysgol y Biowyddorau, Caerdydd
Prifysgol Saskatchewan