Skip to content
Skip to navigation menu

English

Caerdydd yn arwain brwydr £16M newydd yn erbyn dementia

19 Mehefin 2014

MRC

Bydd gwyddonwyr y Brifysgol yn arwain cynnig £16M newydd i ganfod, trin ac atal dementia.

Bydd Dr John Gallacher o Ysgol Feddygaeth y Brifysgol yn bennaeth ar Lwyfan Ymchwil Dementiâu DU (UKDP) newydd y Cyngor Ymchwil Feddygol, sef partneriaeth cyhoeddus-preifat £16 miliwn a sefydlwyd i gyflymu ymchwil i ddementiâu.

Bydd y dull newydd, sy’n cael ei lansio heddiw (dydd Iau 19 Mehefin), nid yn unig yn edrych ar yr hyn sydd yn mynd o’i le yn yr ymennydd, ond bydd yn edrych hefyd ar yr ymennydd yng nghyd-destun y corff cyfan.

Dywedodd Dr John Gallacher, o Ysgol Feddygaeth Prifysgol Caerdydd a Chyfarwyddwr UKDP: "Rydym yn gwybod bellach y gall niwroddirywiad fod yn gysylltiedig â newidiadau sy’n digwydd mewn rhannau eraill o’r corff, nad yw’n ymddangos bod unrhyw gysylltiad rhyngddynt â’r ymennydd, a blynyddoedd lawer cyn i ddiagnosis o ddementia gael ei wneud.

"Er enghraifft, gall llid neu haint mewn organ cwbl wahanol fod yn gysylltiedig â datblygu dementia neu gyflymu dechrau dementia ymysg pobl â’r afiechyd. Felly, mae’n hollbwysig ein bod yn edrych ar gamau gwahanol datblygiad yr afiechyd: pobl nad ydynt wedi datblygu dementia eto; y rheiny y gwyddwn fod risg iddynt ei ddatblygu, a’r rheiny sydd eisoes yng nghamau cynnar yr afiechyd.

"Drwy edrych ar y cysylltiadau rhwng datblygiad yr afiechyd a ffactorau eraill – fel deiet neu salwch – gobeithiwn gael hyd i dargedau ar gyfer cyffuriau newydd neu ddefnyddiau newydd ar gyfer cyffuriau presennol."

Mae’r UKDP yn dod ag arbenigedd diwydiant a thimau ymchwilwyr at ei gilydd o wyth prifysgol yn y DU ac yn eu huno â’r hyn fydd yn grŵp cyfranogwyr mwyaf y byd mewn ymchwil i ddementiâu (dros ddwy filiwn o bobl). 

Mae cyfuniad o sgiliau ac adnoddau’r Llwyfan, a’i ffocws ar edrych ar y corff cyfan er mwyn deall afiechyd niwroddirywiol, yn anelu i ddod o hyd i ddulliau cwbl newydd ar gyfer ymyrryd, gan gynnwys triniaethau cyffuriau newydd. 

Bydd y Llwyfan yn ymchwilio i achosion dementia ar draws ystod o gyflyrau niwroddirywiol gwahanol, fel clefyd Alzheimer, clefyd Parkinson a chlefyd niwronau motor.

Yn allweddol i’r dull ‘corff cyfan’ hwn fydd astudio data gan ddwy filiwn o wirfoddolwyr 50 oed a hŷn sydd wedi cymryd rhan mewn astudiaethau poblogaeth presennol, fel UK Biobank a Million Women Study.

Mae cyfranogwyr yn yr astudiaethau hyn wedi bod yn hael a darparu cyfoeth o ddata meddygol a ffordd o fyw y bydd ymchwilwyr UKDP yn ei gysylltu â data biolegol sy’n dod i’r amlwg o astudiaethau genetig, delweddu’r ymennydd a phrofion gwybyddol.

Bydd astudio’r data yn rhoi dealltwriaeth well i ymchwilwyr o bwy sydd mewn perygl o gael dementia, ysgogwyr posibl sy’n arwain at yr afiechyd, a beth allai gyflymu neu arafu ei ddatblygiad.

Bydd yr adnodd yn galluogi gwyddonwyr i nodi mesurau biolegol a gwybyddol gwell (biofarcwyr) o’r newidiadau allweddol sy’n gysylltiedig â dementia.  Bydd hyn yn eu galluogi i ddatblygu treialon clinigol newydd a mwy cywir, a dod o hyd i ffyrdd i gyfyngu ar symptomau a gwella symptomau ac ansawdd bywyd ar gyfer y rhai yr effeithir arnynt.

Mae’r prosiect wedi denu partneriaid diwydiant o’r DU a thramor (Araclon, AstraZeneca-MedImmune, GSK, Ixico, Janssen Research and Development, SomaLogic). Y partneriaid  academaidd yw: Prifysgol Caerdydd (arweinydd academaidd), Prifysgol Caergrawnt, Prifysgol Caeredin, Coleg Imperial yn Llundain, Prifysgol Newcastle, Prifysgol Rhydychen, Prifysgol Abertawe a Choleg Prifysgol Llundain.

Dywedodd y Gweinidog dros Wyddoniaeth, David Willetts: "Bydd y Llwyfan Dementia UK £16 miliwn newydd hwn yn creu’r grŵp astudiaeth mwyaf erioed yn y byd ar gyfer cynnal ymchwil i ddementia, gan sicrhau bod data ar gael yn hawdd i gynorthwyo gwaith gwyddonwyr blaenllaw yn y maes pwysig iawn hwn.

"Mae’r dull cydweithredol a ddangosir gan y Cyngor Ymchwil Feddygol a’i bartneriaid busnes drwy’r llwyfan hwn yn allweddol i’n helpu i gyflawni ein targed o ddyblu cyllid ymchwil dementia a gwneud y DU y lle gorau yn y byd i astudio gwyddorau bywyd."

Dolenni cysylltiedig:

Yr Ysgol Feddygaeth

Cyngor Ymchwil Feddygol