Skip to content
Skip to navigation menu

English

Gwarchod canhwyllyr

29 Mai 2009

Y myfyrwyr Chris Wilkins a Laura O’Mahony yn gwarchod y canhwyllyrY myfyrwyr Chris Wilkins a Laura O’Mahony yn gwarchod y canhwyllyr

Caiff canhwyllyr prin o’r 18fed ganrif ei ddychwelyd i eglwys yng Nghanolbarth Cymru ar ôl cael ei adfer yn ofalus iawn gan warchodwyr yn y Brifysgol.

Dair blynedd yn ôl, gwelwyd fod y canhwyllyr pren, a gafodd ei storio mewn eglwys ym Mhennant Melangell, ger Llangynog, wedi’i ddifrodi gymaint gan henaint, lleithder a chan bryfed pren ei fod yn dechrau pydru a chwympo’n ddarnau.

Ar ôl derbyn triniaeth wres arbenigol yn Llundain daethpwyd ag ef i’r Ysgol Hanes ac Archaeoleg a chychwynnodd dau grŵp o fyfyrwyr ar brosiect adfer tair blynedd i ddod â’r canhwyllyr yn ôl i’w gyflwr gwreiddiol.

Ymgymerwyd â’r gwaith fel prosiect ar gyfer graddau’r myfyrwyr a threulion nhw fwy na 300 awr yn ymchwilio i’r technegau amrywiol a oedd eu hangen i wneud y gwaith adfer.

Dywedodd Chris Wilkins, sy’n warchodwr gwrthrychau amgueddfa ac yn fyfyriwr israddedig yn yr adran archaeoleg: "Gwnaethom sefydlogi’r pren a oedd wedi’i fwyta gan bryfed â resin, adnewyddu’r rhannau a oedd ar goll a dod o hyd i arysgrif wreiddiol y canhwyllyr. Mae e wedi bod yn brosiect gwerth ei wneud - ond ychydig o wrthrychau tebyg sydd wedi goroesi yn unman ym Mhrydain ac rydym wrth ein boddau ein bod wedi cael y cyfle i warchod un ohonyn nhw."

Y canhwyllyr ar ôl ei warchodY canhwyllyr ar ôl ei warchod

Rhoddwyd y canhwyllyr, sydd ar ffurf olwyn ag wyth sbocsen yn ymestyn allan, i’r eglwys yn 1733 gan ddau warden eglwys. Credir y gwnaed ef gan durniwr pren lleol, ac ef oedd prif ffynhonnell y golau yn yr eglwys am dros ganrif. Ym 1894 daethpwyd o hyd iddo yn y tŵr yn yr eglwys a chafodd ei ail-hongian yng nghorff yr eglwys a pharhaodd i gael ei ddefnyddio nes y gosodwyd trydan ym 1989.

Yn dilyn ei adfer, mae’r canhwyllyr erbyn hyn yn ôl ym Mhennant a chaiff ei ail-gysegru i’r eglwys mewn seremoni i ddathlu dydd gŵyl Sant Melangell ddydd Sul 31 Mai 2009 a fynychir gan y myfyrwyr.

Tags

Newyddion Diweddaraf Student News