Skip to content
Skip to navigation menu

English

Iechyd plant

05 Rhagfyr 2011

NEW - Nursing Web

Nid oes gan blant a phobl ifanc sydd â chyflyrau iechyd cronig neu sydd angen llawdriniaethau fynediad bob amser at wybodaeth o ansawdd uchel sy’n gyfeillgar i blant, y mae ei hangen arnynt i ddeall yr hyn sy’n digwydd iddyn nhw. Dyna ganfyddiad astudiaeth tair blynedd dan arweiniad Prifysgolion Caerdydd a Bangor, ac wedi’i hariannu gan Cyflawni a Threfnu Gwasanaethau’r Sefydliad Cenedlaethol ar gyfer Ymchwil Iechyd (NIHR SDO).

Mae’r adroddiad Children’s Health Information Matters yn amlygu’r angen i blant gael gwybodaeth sy’n ddeniadol, hygyrch, cywir a phriodol i’w hoedran.

Mae Fiona Smith, Ymgynghorydd Plant a Phobl Ifanc ar gyfer y Coleg Nyrsio Brenhinol, wedi croesawu’r adroddiad. "Mae gan nyrsys rôl allweddol o ran cyfleu gwybodaeth gymhleth i blant a phobl ifanc," meddai. "Ni ddylai pwysigrwydd yr astudiaeth hon gael ei ddiystyru, gan fod gwella mynediad at adnoddau gwybodaeth priodol a dealltwriaeth pobl ifanc, yn debygol o arwain at ganlyniadau iechyd gwell," meddai.

Gwnaethant ddarganfod, er bod rhai cryfderau yn y wybodaeth iechyd a ddarperir i blant a’u teuluoedd, bod gwendidau a bylchau sylweddol hefyd. Mae awduron yr adroddiad yn credu bod eu hymchwil yn amlygu angen eglur i fynd i’r afael â sut mae gwybodaeth iechyd plant yn cael ei datblygu a’i chyflwyno.

"Roedd ein hymchwil yn cynnwys astudiaeth fanwl o’r deunydd sydd ar gael ar hyn o bryd ac arsylwadau a chyfweliadau gyda mwy na 150 o gyfranogwyr, gan gynnwys plant rhwng chwe blwydd oed a 18 mlwydd oed, rhieni a gweithwyr gofal iechyd proffesiynol" yn ôl arweinydd yr astudiaeth ar y cyd, yr Athro Jane Noyes, o’r Ganolfan ar gyfer Ymchwil Gysylltiedig ag Iechyd ym Mhrifysgol Bangor. "Mae wedi rhoi dealltwriaeth fwy eglur i ni o’r hyn sydd angen ei wneud fel bod y plentyn cywir yn derbyn y wybodaeth gywir ar yr amser cywir," meddai.

Daeth yr astudiaeth â thîm unigryw at ei gilydd, a oedd yn cynnwys arbenigwyr y cyfryngau a newyddiaduraeth, darlunydd plant, ymchwilwyr gwasanaethau iechyd, ymchwilwyr plant, anthropolegwyr, meddygon, nyrsys a seicolegwyr. Roedd gan y tîm ddiddordeb arbennig mewn gwybodaeth iechyd a oedd yn canolbwyntio ar hunanofal a rheoli meddyginiaeth plant, ac roeddent eisiau gwybod y ffordd orau i ddylunio a chyflwyno gwybodaeth iechyd mewn partneriaeth â phlant a’u teuluoedd.

"Roedd arbenigedd amrywiol y tîm yn ein galluogi ni i archwilio safbwyntiau arloesol ac ystyried gwelliannau i’r mater cymhleth o gynhyrchu, cyflwyno a defnyddio gwybodaeth iechyd plant yn y Gwasanaeth Iechyd Gwladol," meddai arweinydd yr astudiaeth ar y cyd, yr Athro Emerita Anne Williams o Ysgol Astudiaethau Nyrsio a Bydwreigiaeth y Brifysgol. "Rydym yn credu bod ein canfyddiadau yn gwneud cyfraniad newydd a phwysig i’r ddealltwriaeth bresennol o ‘fan eithaf y grefft a gwyddoniaeth’ gwybodaeth iechyd plant."

Mae canfyddiadau allweddol yr ymchwil yn cynnwys:

· Er gwaethaf y nifer gynyddol o adnoddau iechyd plant, gan gynnwys llyfrau, taflenni, teganau, gemau, DVD a gwefannau, mae bylchau sylweddol mewn darpariaeth.

· Mae nifer fawr o gynhyrchwyr gwybodaeth - o blant i gwmnïau fferyllol - ac amrywiaeth eang yn ansawdd a chywirdeb y deunydd sydd ar gael ar hyn o bryd.

· Mae enghreifftiau da o wefannau gwybodaeth iechyd plant y GIG, lle mae gwybodaeth yn cael ei gwirio ar gyfer cywirdeb.

· Mae plant eisiau i’w hadnoddau gwybodaeth iechyd fod yn fwy realistig ac ystyrlon, a gweddu i’w hoedran, amgylchiadau - gan gynnwys teulu, cartref, ysgol neu goleg - ac anghenion iechyd gwahanol.

· Maen nhw hefyd eisiau gwybodaeth iechyd ar adegau allweddol, fel diagnosis, dechrau yn yr ysgol, newid ysgol, tyfu fyny gyda’r cyflwr, materion ffordd o fyw, a’r trosi i ofal oedolion.

· Mae plant yn aml yn ei chael hi’n anodd rheoli eu cyflyrau iechyd a meddyginiaethau yn yr ysgol, oherwydd nad oes gan yr athrawon a’r disgyblion y wybodaeth sydd ei hangen arnynt i ddeall eu salwch.

· Mae gwybodaeth yn cael ei chyfleu’n aml ar lafar gan weithwyr gofal iechyd proffesiynol, a gall plant anghofio’r cyngor maen nhw wedi’i gael yn aml.

· Codir tâl am lawer o adnoddau neu nid ydynt ar gael i’r GIG. Byddai nyrsys a meddygon sydd â mynediad at adnoddau o ansawdd uchel yn elwa o fwy o gymorth ynglŷn â’r ffordd orau i’w defnyddio. Mae nyrsys a nyrsys arbenigol yn chwarae rôl arbennig o hanfodol mewn gwybodaeth iechyd plant.

· Mae nifer o aelodau teulu eisiau gwybodaeth iechyd o ansawdd uchel hefyd am gyflwr a gofal eu plentyn/brawd neu chwaer, ac mae rhai, ond nid pob un, yn cael gwybodaeth ar gyfer y plentyn.

· Mae rhai rhieni’n ffiltro’r wybodaeth iechyd y maen nhw’n dod o hyd iddi, sy’n golygu nad yw’r plant o angenrheidrwydd yn cael y wybodaeth bwysig sydd ei hangen arnynt i ofalu ar ôl eu hunain.

Cafodd Harriet, 17 mlwydd oed, ddiagnosis o ddiabetes ddeng mlynedd yn ôl. "Byddai wedi bod yn ddefnyddiol cael gwybodaeth y gallwn fod wedi cysylltu â hi fel plentyn, gan yr oeddwn yn ei chael hi’n anodd deall y wyddoniaeth gymhleth tu ôl i ddiabetes" meddai. "Rwy’n meddwl bod y cylchlythyrau’n wych, a dylid eu cyhoeddi’n amlach, ac mae angen darparu mwy o wybodaeth ar faterion fel yfed alcohol ar gyfer pobl ifanc â diabetes."

Mae Harriet hefyd yn credu bod angen mwy o wybodaeth ar ysgolion ar sut i ymdrin â disgyblion â diabetes. "Yn aml, nid oedd gan fy athrawon ysgol gynradd unrhyw syniad sut i ymateb pan roeddwn yn mynd yn hypoglycemig, a gwnaeth un ohonyn nhw hyd yn oed golli fy nghyflenwad brys o glwcos, heb ddeall ei bwysigrwydd. Pan gefais y diagnosis i ddechrau, roedd rhai disgyblion yn fy osgoi hyd yn oed, rhag ofn y byddai’n clefyd ‘heintus’ yn cael ei basio ymlaen. Roedd hyn yn gyffredin, hyd yn oed yn yr ysgol uwchradd."

Mae Sally yn gadarnhaol iawn am y cymorth mae’n ei dderbyn gan weithwyr iechyd proffesiynol sy’n gofalu am ei mab, sydd ag epilepsi. Ond meddai hefyd: "Rwy’n pryderu bod cyfoeth o wybodaeth iechyd ar gael yn hawdd ar y rhyngrwyd, ond efallai nid yw bob amser yn ddilys neu’n cael ei reoleiddio’n briodol. Mae angen gwybodaeth ar blant a phobl ifanc sy’n hygyrch iddyn nhw a dylent gael cyfle i ofyn cwestiynau a thrafod beth mae’n ei olygu iddyn nhw."

Mae Children’s Health Information Matters: Researching the practice of and requirements for age appropriate health information for children and young people ar gael o: http://www.sdo.nihr.ac.uk/projdetails.php?ref=08-1718-145

Gellir lawrlwytho crynodeb lleyg o’r adroddiad o: http://www.bangor.ac.uk/healthcaresciences/informationmatters/index.php.en

Dolenni cysylltiedig

Ysgol Astudiaethau Nyrsio a Bydwreigiaeth