Skip to content
Skip to navigation menu

English

Gostwng ysmygu ymysg pobl yn eu harddegau

09 Mai 2008

Mae astudiaeth newydd wedi darganfod y gellir lleihau’r nifer o bobl yn eu harddegau sy’n ysmygu drwy hyfforddi disgyblion ysgol uwchradd poblogaidd i hyrwyddo negeseuon gwrth-ysmygu mewn sgyrsiau gyda ffrindiau.

Mae pwysau gan gyfoedion a dethol gan gyfoedion yn effeithio ar arferion ysmygu pobl ifanc. Fodd bynnag, gall dylanwad cyfoedion fod yn warchodol, gan arwain at ymdrechion i rwymo’i effeithiau cadarnhaol.

Astudiodd ymchwilwyr o Athrofa y Gymdeithas, Iechyd a Moeseg Prifysgol Caerdydd (CISHE) a chydweithwyr ym Mhrifysgol Bryste effeithiolrwydd ‘Treial Rhoi'r Gorau i Ysmygu mewn Ysgolion’ (ASSIST) mewn 59 o ysgolion ledled gorllewin Lloegr a Chymru, gan gynnwys 11,000 o ddisgyblion rhwng 12-13 oed.

Gofynnwyd i bobl ifanc enwi myfyrwyr dylanwadol yn eu blwyddyn ysgol. Gwahoddwyd yr enwebeion mwyaf poblogaidd i hyfforddi fel cefnogwyr cyfoedion, i annog eraill i beidio â dechrau ysmygu. Mewn digwyddiad hyfforddi dau ddiwrnod, a gynhaliwyd y tu allan i’r ysgol gan ddefnyddio hyfforddwyr allanol, dysgodd y cefnogwyr cyfoedion am risgiau ysmygu, manteision economaidd rhoi’r gorau i ysmygu, sgiliau cyfathrebu, gwaith grŵp, trafod, datrys anghytundebau, sensitifrwydd tuag at eraill, gwerthoedd personol, magu hyder a hunan barch. Dros gyfnod o ddeg wythnos yn dilyn yr hyfforddiant, gofynnwyd i’r cefnogwyr cyfoedion gynnal sgyrsiau â disgyblion eraill yn eu blwyddyn ynghylch manteision peidio ag ysmygu.

Darganfu’r ymchwilwyr fod disgyblion yn ysgolion ASSIST 25% yn llai tebygol o ddechrau ysmygu’n rheolaidd na disgyblion grwpiau rheoli yn syth ar ôl i’r rhaglen gael ei rhedeg. Roedd disgyblion 23% yn llai tebygol o ddechrau ysmygu’n rheolaidd ar ôl blwyddyn a 15% yn llai tebygol ar ôl dwy flynedd. Ymysg y disgyblion mwyaf tebygol o ddechrau ysmygu, roedd gostyngiadau o 21% (yn syth ar ôl), 25% (wedi blwyddyn) a 15% (wedi dwy flynedd). Pe bai ASSIST yn cael ei chyflwyno ar draws y DU, amcangyfrifir y gallai’r fenter leihau’r nifer o ddisgyblion ysgol 14-15 oed sy’n dechrau ysmygu’n rheolaidd gan ryw 43,000 bob blwyddyn.

Dywedodd yr Athro Laurence Moore, cyfarwyddwr CISHE: "Mae ein hastudiaeth yn dangos effeithiolrwydd rhaglen hyfforddi ASSIST wrth gyflawni lleihad cynaledig yn niferoedd y bobl ifanc sy’n dechrau ysmygu’n rheolaidd am ddwy flynedd ar ôl ei chyflwyno. Yn ogystal, cafodd y fenter ei chanmol gan y myfyrwyr a’r staff fel ei gilydd.

"Mae’r astudiaeth hefyd yn awgrymu y byddai cynyddu adnoddau atal ysmygu yn ystod llencyndod yn hytrach na chanolbwyntio’n gyfan gwbl ar roi’r gorau o gymorth wrth osgoi anghydraddoldebau iechyd pellach."

Mae ymyrraeth ASSIST bellach yn cael ei chyflwyno ar draws Cymru gan y Gwasanaeth Iechyd Cyhoeddus Cenedlaethol, a chan rai Ymddiriedolaethau Gofal Cynradd yn Lloegr. Mae diddordeb rhyngwladol helaeth yn y rhaglen, yn bennaf yng Nghanada ac Awstralia.

Cyhoeddir yr ymchwil yn The Lancet yr wythnos hon.