Skip to content
Skip to navigation menu

English

Darganfod olion dynol 2,500 mlwydd oed

02 Medi 2013

Hill excavation web 1

Mae archeolegwyr o brifysgolion Caerdydd a Chaergrawnt wedi darganfod olion dynol dros 2,500 mlwydd oed yn ystod eu tymor olaf o gloddio ym mryngaer fwyaf y Deyrnas Unedig sy’n dyddio o’r Oes Haearn.

Dros y tri haf diwethaf, mae Niall Sharples o Ysgol Hanes, Archaeoleg a Chrefydd Prifysgol Caerdydd a Christopher Evans o Uned Archeolegol Caergrawnt wedi arwain tîm sy’n cloddio ardal helaeth o Ham Hill yng Ngwlad yr Haf.

Datgelodd cloddiadau prawf ar ddechrau’r prosiect un sgerbwd o’r Oes Haearn ac mae’r cloddio eleni wedi datgelu olion pellach.

"Mae Ham Hill yn edrych dros gorstiroedd y sir, ac ar dir glas a dymunol tu hwnt, mae cryn anghytgord rhwng ei leoliad prydferth a nifer yr olion dynol sy’n cael eu darganfod," meddai Christopher Evans.

hill excavation web 2

"Mae ein gwaith eleni yn canolbwyntio ar ardal o’r fryngaer a adeiladwyd ar ddiwedd yr Oes Haearn i amddiffyn y fryngaer (yn aflwyddiannus) rhag y Rhufeiniaid a oedd yn agosáu. Mae’n cynnwys rhagfur mawreddog wedi’i gynnal gan garreg a osodwyd ar ben cloddiau pridd cynt. Mae olion dynol yn y dyddodion y tu ôl iddo yn dystiolaeth o ymosodiad treisgar ac mae’n ymddangos bod y cnawd wedi’i dynnu ohonynt neu iddynt gael eu torri i fyny a’u gadael ar wyneb y tir. Darganfuwyd eitemau milwrol Rhufeinig hefyd ac mae’n dra phosibl bod garsiwn wedi’i sefydlu ar ben y bryn yn gynnar yn ystod y cyfnod pan fu’r Rhufeinwyr yn meddiannu’r de-orllewin," ychwanegodd Christopher.

Bryngaerau yw rhai o’r henebion mwyaf cyffredin sy’n dyddio o gyfnod cynhanes Prydain, a rhoddwyd caniatâd arbennig i’r tîm gloddio Ham Hill. Mae eu gwaith wedi cynnig dealltwriaeth o ragfuriau enfawr y fryngaer ac wedi rhoi cipolwg ar fywyd yr Oes Haearn ar y safle.

Hill excavation web 3

Meddai Niall Sharples: "Nid yw’n ymddangos bod y lloc a gloddiwyd wedi’i feddiannu ond ei fod yn ofod gwag a byrhoedlog i raddau helaeth; ymddengys iddo gael ei ddinistrio’n fwriadol, efallai ar ôl rhyw 5 i 10 mlynedd yn unig.

"Mae’n bosibl y bu’n fan cyfarfod, efallai i’r gymuned gasglu ynghyd i wneud penderfyniadau.  Rheswm arall dros feddwl bod hwn yn fan arbennig yw nifer yr olion dynol.  Darganfuwyd sawl claddedigaeth, mewn tyllau ac yn ffos y clawdd. Cafodd darnau o benglog dynol ac esgyrn unigol eraill eu darganfod hefyd sy’n ymddangos iddynt gael eu gwasgaru ar draws yr ardal, efallai i gynrychioli hynafiaid mewn modd cyffyrddadwy.  Efallai y galwyd ar yr hynafiaid hyn pan oedd yn rhaid gwneud penderfyniadau pwysig?"

Gall aelodau’r cyhoedd ddarganfod rhagor am y cloddio a’i ddarganfyddiadau yn ystod diwrnod agored ar y safle ar 7 Medi 2013. Mae cyfarwyddiadau a manylion pellach am y diwrnod agored ar gael yn: www.hamhillfort.info

Dolenni cysylltiedig

Yr Ysgol Hanes, Archaeoleg a Chrefydd

Uned Archeolegol Caergrawnt