Skip to content
Skip to navigation menu

English

Dirywiad yn nifer y mwncïod trwynog

20 Chwefror 2012

Proboscis monkey WEB

Mae ymchwilwyr prifysgol a chadwraethwyr yn Sabah wedi dangos y gallai poblogaethau mwncïod trwynog ar draws Borneo oddef dirywiad yn eu poblogaeth os na wneir rhywbeth i atal diraddio’u cynefin.

Mae’r astudiaeth, a gynhaliwyd gan yr Ysgol Biowyddorau a Chanolfan Maes Danau Girange, Adran Bywyd Gwyllt Sabah (SWD), a Phrifysgol Brookes Rhydychen gydag ymchwilwyr o Indonesia, wedi’i chyhoeddi yn y cyfnodolyn gwyddonol Endangered Species Research.

Mae mwncïod trwynog wedi’u cyfyngu’n bennaf i werngoedwigoedd mawn a dŵr croyw, coedwigoedd mangrof, a choedwigoedd dipterocarp tir isel (afonol), sef y cynefinoedd sydd dan y bygythiad mwyaf yn Borneo oherwydd torri a thrin coed a throi tir at amaethyddiaeth.

Mwncïod trwynog yw un o’r primatiaid mwyaf trawiadol yr olwg ar y blaned, a hwy sydd â’r trwynau hiraf o’r holl brimatiaid. Yn Sabah, dim ond 15% o grwpiau mwncïod trwynog sydd mewn ardaloedd a warchodir yn llwyr. Mae’r poblogaethau eraill wedi’u rhannu rhwng y rheiny sy’n byw tu allan i’r rhwydwaith gwarchodfeydd yn gyfan gwbl, neu’r rheiny sydd mewn gwarchodfeydd coedwigoedd a warchodir yn rhannol, lle caniateir lefelau gwahanol o echdynnu.

Edrychodd yr astudiaeth ar senarios gwahanol er mwyn pennu eu dylanwad ar dueddiadau poblogaeth dirywiol tair poblogaeth, dwy yn Kalimantan ac un yn Sabah. Poblogaeth Sabah oedd Gwarchodfa Bywyd Gwyllt Kinabatangan Isaf. Y strategaethau cadwraeth a gafodd eu gwerthuso yn yr astudiaeth oedd: (1) cael gwared â hela; (2) cael gwared â thanau; (3) cael gwared ar ddatgoedwigo; (4) lleihau datgoedwigo; (5) rhoi rhaglenni ailgoedwigo ar waith a (6) ailgysylltu is-boblogaethau.

Aeth yr astudiaeth ati i ddefnyddio arolygon o boblogaethau cyfredol a rhagwelodd ostyngiad o ryw 1,000 o fwncïod o fewn y 50 mlynedd nesaf yng Ngwarchodfa Bywyd Gwyllt Kinabatangan Isaf. Canfuwyd mai’r senario a’r gwelliant mwyaf o ran pob poblogaeth oedd ailgysylltu’r boblogaeth drwy goridorau coedwig yng Ngwarchodfa Bywyd Gwyllt Kinabatangan Isaf.

Dywedodd Danica Stark, myfyriwr PhD, yr Ysgol Biowyddorau ac awdur y prif bapur: "Dangosodd arolygon diweddar gan y sefydliad anllywodraethol HUTAN a Chanolfan Maes Danau Girang batrwm tebyg o ostyngiad mewn poblogaethau yng Ngwarchodfa Bywyd Gwyllt Kinabatangan Isaf.

"Er na ragwelir y bydd poblogaeth Gwarchodfa Bywyd Gwyllt Kinabatangan Isaf yn diflannu’n llwyr o fewn y 50 mlynedd nesaf (oherwydd maint uchel ei phoblogaeth bresennol mae’n siŵr - sef rhyw 3,000 o unigolion), mae’n debygol eithriadol, os na wneir rhywbeth i atal datgoedwigo a’r cynnydd mewn colli a chwalu cynefinoedd, ac i ailgysylltu darnau o goedwig ar hyd y brif afon a’i hisafonydd, y bydd poblogaeth y mwncïod trwynog mewn perygl mawr o ddiflannu’n llwyr."

Dywedodd Dr Laurentius Ambu, Cyfarwyddwr Adran Bywyd Gwyllt Sabah: "Mae presenoldeb cadwraeth cryf wedi bod yng Ngwarchodfa Bywyd Gwyllt Kinabatangan Isaf yn y degawd diwethaf. Fodd bynnag, mae gormod o leiniau cul o goedwig ar hyd y Kinabatangan nad ydynt yn ddigonol, a gallant arwain at fwncïod a’u coed bwydo’n marw oherwydd gorddefnyddio. Mae angen i ni nodi difrifoldeb coedwigoedd afonol sydd wedi’u troi’n blanhigfeydd ac adfer y coedwigoedd hyn."

"Mae mentrau llywodraeth a mentrau ailgoedwigo lleol yn cael eu trefnu a’u gweithredu yn ardal Kinabatangan, yn uno cymunedau lleol, cynlluniau palmwydd olew, ac eco-dwristiaeth er mwyn atal colli coedwigoedd a chwarae rhan bwysig yn ailgysylltu’r goedwig. Bydd y prosiectau ailgoedwigo a gwarchod yn erbyn ehangu planhigfeydd palmwydd olew ymhellach yn dylanwadu’n gadarnhaol ar boblogaethau mwncïod trwynog, gan eu cryfhau a’u sefydlogi gydag amser. Fodd bynnag, mae angen i ni weithredu nawr, cynyddu’r ailgysylltiad rhwng darnau o goedwig ac ailsefydlu lleiniau mawr o goedwig afonol ar hyd y brif afon a’i hisafonydd os ydym am i’r mwnci trwynog barhau i oroesi yn Sabah a denu twristiaid," meddai Laurentius.

Ar hyn o bryd mae Sefydliad Sime Darby yn ariannu prosiect 3 blynedd ar y mwnci trwynog yng Nghanolfan Maes Danau Girang ac Adran Bywyd Gwyllt Sabah i wneud ymchwil a gwaith cadwraeth er mwyn sicrhau rheolaeth well o’r poblogaethau mwncïod trwynog yn Sabah. Nod y prosiect yw llunio cynllun rheoli ar gyfer y mwnci trwynog yn Sabah.

Dolenni Cysylltiedig

Yr Ysgol Biowyddorau

Canolfan Maes Danau Girang