Skip to content
Skip to navigation menu

English

Urddas ar y wardiau

01 Gorffennaf 2011

elderly patient

Mae cleifion oedrannus yn derbyn safonau amrywiol o ofal urddasol ar wardiau ysbytai’r GIG, yn ôl astudiaeth newydd.

Darganfu’r ymchwil, a arweiniwyd gan Dr Win Tadd o Ganolfan y Cyngor Ymchwil Economaidd a Chymdeithasol (ESRC) ar gyfer yr Agweddau Economaidd a Chymdeithasol ar Enomeg (CESAGEN) ym Mhrifysgol Caerdydd:

  • Wardiau wedi’u cynllunio’n wael a oedd yn creu dryswch ac yn anhygyrch i’r henoed
  • Diflastod oherwydd diffyg mannau cyfarfod a gweithgareddau cymunedol
  • Pryder ynglŷn â chleifion cyfagos o ryw gwahanol
  • Staff wedi digalonni a oedd hefyd heb y sgiliau angenrheidiol i ofalu am yr henoed
  • Problemau cyfundrefnol yn golygu bod cleifion yn cael eu symud yn aml oddi mewn i’r system

Mae’r astudiaeth Urddas wrth Ymarfer yn dilyn nifer o adroddiadau cenedlaethol a oedd yn dangos nad yw'r GIG bob amser yn trin yr henoed â gofal, urddas a pharch a bod y diffyg gofal urddasol mewn Ymddiriedolaethau GIG aciwt yn destun llawer o gwyno. Nodau’r ymchwil oedd darganfod, mewn ffordd systematig, ansawdd y gofal urddasol a gaiff pobl hŷn gan Ymddiriedolaethau GIG aciwt, a yw’r ddarpariaeth yn amrywio ac os ydyw, pam.

Bu’r astudiaeth, dan arweiniad Dr Tadd, ynghyd â’r Athro Michael Calnan, o’r Ysgol Polisi Cymdeithasol, Cymdeithaseg ac Ymchwil Cymdeithasol ym Mhrifysgol Caint, yn astudio’r ddarpariaeth o ofal urddasol ar draws 16 o wardiau mewn pedair Ymddiriedolaeth GIG aciwt yng Nghymru a Lloegr. Rhoddodd yr ymchwilwyr sylw i ymarfer ar y wardiau a buont yn holi cleifion, teuluoedd, staff y wardiau a rheolwyr.

Darganfu’r tîm fod y rhan fwyaf o'r staff am ddarparu gofal urddasol i bobl hŷn ond bod darpariaeth y gofal yn amrywio. Nid oedd y gofal yn un o’r wardiau a astudiwyd yn hollol ‘urddasol’ nac yn hollol ‘ddiurddas’. Roedd yr amrywiadau’n digwydd o ward i ward, yn yr un ward a phan oedd staff gwahanol ar ddyletswydd, ac ar adegau gwahanol o’r dydd.

Yn y pedair Ymddiriedolaeth a ddewiswyd, gwelwyd bod yr 16 o wardiau aciwt ar y cyfan wedi’u dylunio’n wael o ran diwallu anghenion eu prif ddefnyddwyr, sef pobl hŷn, ac nad oeddynt yn ‘ddelfrydol’ fel lle i drin pobl hŷn ag urddas am fod yr amgylchedd ffisegol yn aml yn creu dryswch ac yn anhygyrch. Dywed llawer o’r bobl hŷn fod y wardiau aciwt yn dirymuso cleifion a bod diflastod yn codi oherwydd diffyg mannau cyfarfod a gweithgareddau. Gall hyn ychwanegu at y diffyg cyswllt y mae llawer o’r bobl hŷn yn ei ddioddef mewn ysbyty. Mynegwyd pryder gan y rhan fwyaf o’r bobl hŷn a holwyd ynglŷn â bod yn agos i gleifion o ryw gwahanol.

Barn fwyafrifol y staff oedd er eu bod yn gwneud eu gorau, nid oedd ganddynt yr wybodaeth na’r sgiliau i ofalu am bobl hŷn, yn enwedig pan fo problemau corff a meddwl yn ychwanegol at salwch aciwt. Oherwydd llwyth gwaith y staff ar y wardiau a astudiwyd, nid oedd fawr o gyfle i ymgysylltu ag unigolion. Roedd llawer o’r staff a holwyd yn cydnabod hyn, ond yn credu taw'r person hŷn oedd yn y ‘lle anghywir’. Gallai hyn, ynghyd â thybiaeth fod yna well lle ar gyfer cleifion, awgrymu rhagfarn oed.

Dangosodd yr ymchwil hefyd fod staff y GIG wedi’u hysgogi i gynrychioli budd y cleifion, ond bod ffactorau systemig a chyfundrefnol yn aml yn rhwystro hyn. Soniodd llawer o'r staff a holwyd am sawl ffactor sy’n cael effaith ar y gofal am bobl hŷn ac sydd yn golygu eu bod yn cael eu symud yn aml oddi mewn i’r system. Roedd y rhain yn cynnwys: pennu blaenoriaethau Ymddiriedolaeth aciwt yn ôl dangosyddion perfformiad mesuradwy; diwylliant o feio; rheolaeth ‘risgiau eilaidd’; cyfraddau uchel ddefnydd o’r gwelyau ynghyd ag arbenigedd ac ad-drefnu cynyddol. Roedd hyn i gyd yn arwain at ddisbyddu adnoddau ysbytai ac anallu i ddarparu safonau gofal addas. Darganfuwyd hefyd bod y ffactorau systemig a chyfundrefnol yn dylanwadu ar yr ymdeimlad o urddas sy’n perthyn i lawer o'r staff wardiau a holwyd, a bod hyn yn gwneud iddynt deimlo’n ddigalon.

Ategwyd y canfyddiadau gan bedwar gweithdy i randdeiliaid, a fynychwyd gan 150 o staff y GIG, cyrff gwirfoddol a llunwyr polisi o ledled Lloegr. Cytunodd y rhanddeiliaid fod y canfyddiadau ymchwil yn nodweddiadol hefyd o’u sefydliadau lleol, sy’n awgrymu bod y canfyddiadau’n eang eu perthnasedd.

Dywedodd Dr Tadd: "Y cyntaf o’r chwe gwerth craidd yng Nghyfansoddiad y GIG yw ‘parch ac urddas’ ac mae yna dystiolaeth bod canlyniadau iechyd a chymdeithasol positif yn deillio o wneud yn siŵr bod cleifion yn derbyn gofal urddasol. Fodd bynnag, mae’r astudiaeth hon yn adlewyrchu canfyddiadau llawer o astudiaethau ymchwil ac adroddiadau annibynnol yn ddiweddar sy’n amlygu’r diffyg urddas i’r henoed mewn wardiau ysbytai aciwt, ac sy’n darparu gwell dealltwriaeth o’r ffactorau sy’n galluogi ac yn amharu ar ofal urddasol. Mae yna angen sylfaenol am gydnabyddiaeth ehangach fod y bobl sydd gan amlaf yn cyrraedd ysbytai aciwt fel cleifion, sef yr henoed, y bregus a dioddefwyr dementia, yn haeddu gofal urddasol."

Comisiynwyd ac ariannwyd yr astudiaeth gan un o raglenni’r Sefydliad Cenedlaethol ar gyfer Ymchwil Iechyd, sef y rhaglen Darparu a Threfnu Gwasanaeth, a chafodd ei rheoli gan yr Adran Iechyd a Comic Relief o dan fenter PANICOA ( Atal Camdriniaeth ac Esgeulustod yng Ngofal Sefydliadol Oedolion Hŷn).

Mae modd lawrlwytho’r adroddiad llawn o http://www.sdo.nihr.ac.uk/project.php

Your computer cannot play the audio in your browser. To fix this, you need to make sure both Javascript and Adobe Flash are available.

Get the Adobe Flash plug-in by clicking here

To find out how to enable JavaScript, check the Help option for your browser.


Cardiff University campus users

If you are on the Cardiff University campus and have problems with plug-ins or browsers, you can contact the INSRV Helpdesk on extension 74487 or visit the INSRV webpages


Dr Win Tadd discusses the Dignity in Practice study