Skip to content
Skip to navigation menu

English

Catacwm Cŵn o dan yr anialwch

31 Mawrth 2011

Dr Steve Mills yn archwilio siambr y tu mewn i’r catacwm. (Ffotograff: Scott Williams)Dr Steve Mills yn archwilio siambr y tu mewn i’r catacwm. (Ffotograff: Scott Williams)

Mae labyrinth manwl o dwneli sanctaidd, sy’n cynnwys gweddillion miliynau o gŵn wedi’u mymïo, wedi cael ei gloddio o dan anialwch yr Aifft.

Mae prosiect Catacwmau Anubis, wedi’i arwain gan Paul Nicholson o’r Ysgol Hanes, Archaeoleg a Chrefydd, yn archwilio labyrinth o dwneli o dan yr anialwch yn Saqqara yn yr Aifft. Mae’r twneli’n rhan o’r catacwm ar gyfer claddu anifeiliaid sy’n sanctaidd i’r duw Anubis, sydd â phen ci neu siacal.

Gwyddys am Gatacwm y Cŵn ers y 19eg ganrif ond ni chafodd ei gloddio’n iawn o’r blaen. Amcangyfrif diweddaraf y tîm cloddio yw y cafodd rhyw 8,000,000 o anifeiliaid - cŵn neu siacaliaid yn bennaf - eu claddu yno. Mae gwaith ar esgyrn yr anifeiliaid yn awgrymu eu bod ond yn oriau neu ddyddiau oed pan gawsant eu lladd a’u mymïo. Mae’n debygol y cafodd y cŵn eu bridio wrth y fil mewn ffermydd arbennig i gŵn bach ym Memphis, prifddinas Yr Hen Aifft.

Delyth Hurley a Sabine Harding yn archwilio esgyrn o Gatacwm y Cŵn (Ffotograff: Scott Williams).Delyth Hurley a Sabine Harding yn archwilio esgyrn o Gatacwm y Cŵn (Ffotograff: Scott Williams).

Dywedodd Dr Nicholson: "Mae ein darganfyddiadau’n dangos barn dipyn yn wahanol o’r berthynas rhwng pobl a’r anifeiliaid roeddent yn eu haddoli na’r hyn a gysylltir fel arfer â phobl yr Hen Aifft, oherwydd cafodd llawer o anifeiliaid eu lladd a’u mymïo pan roeddent ond yn oriau neu ddyddiau oed. Nid oedd yr anifeiliaid hyn yn ‘aberthol’ fel y cyfryw. Yn hytrach gwelwyd cysegru anifail wedi’i mymïo fel gweithred dduwiol, ac roedd yr anifail yn gweithio fel cyfryngwr rhwng y rhoddwr a’r duwiau."

Mae’r prosiect newydd ennill Gwobr Archaeolegol Andante Travels ar gyfer 2011 am waith sydd ag arwyddocâd archaeolegol a diddordeb i’r cyhoedd. Cwmni o Brydain yw Andante Travels, sy’n arbenigo mewn twristiaeth archaeolegol a bydd y wobr o £2000 yn cynnal rhagor o waith, gan gynnwys defnyddio dyddio radiocarbon ar gamau adeiladu’r catacwm.

Mae’r tîm yn gobeithio y bydd y gwaith daearegol ar y catacwm yn helpu Gweinidogaeth Hynafiaethau’r Aifft, a fuodd yn hael wrth ganiatáu’r gwaith, i fonitro’r safle i’w gadw yn y tymor hir.

Cafodd y gwaith ei ariannu’n rhannol gan yr Ysgol Hanes, Archaeoleg a Chrefydd a chan National Geographic.