Skip to content
Skip to navigation menu

English

Llwyddiant Dwbl y Gymdeithas Frenhinol

20 Ebrill 2012

Double royal society success 1 -WebCymrodorion Newydd y Gymdeithas Frenhinol Yr Athro John Aggleton (chwith) a’r Athro Hywel Thomas (dde)

Yn sgil darganfyddiadau o ran strwythur ffisegol y cof a phrosesau peirianneg geo-amgylcheddol mae dau o academyddion Caerdydd wedi ennill un o’r anrhydeddau uchaf ym maes gwyddoniaeth y byd.

Mae’r Athro John Aggleton a’r Athro Hywel Thomas ill dau wedi’u hethol yn Gymrodorion y Gymdeithas Frenhinol, anrhydedd yr ystyria llawer o bobl yn y DU ei bod yn ail i Wobr Nobel o ran bri. Mae’r Gymdeithas, sef yr academi wyddonol hynaf sydd wedi bodoli’n ddi-dor, yn cynnwys Isaac Newton, Charles Darwin, Albert Einstein a’r Athro Stephen Hawking ymhlith ei chyn-aelodau a’i haelodau presennol

Niwrowyddonydd yw’r Athro Aggleton ac mae wedi ehangu’n fawr y ddealltwriaeth o sut y caiff cof ei storio yn yr ymennydd. Mae’r Athro Thomas wedi hybu’n ddramatig ein dealltwriaeth o brosesau cludiant yn y ddaear.

Golyga’r llwyddiant dwbl fod gan Brifysgol Caerdydd gyfanswm o un ar ddeg o Gymrodorion y Gymdeithas Frenhinol erbyn hyn. Mae gan yr Ysgolion Peirianneg dri Chymrawd, ac mae gan yr Ysgol Seicoleg ddau Gymrawd.

Fe wnaeth yr Athro Aggleton, a anwyd yng Nghaerdydd, ymuno â’r Ysgol Seicoleg ym 1994. Pan ddechreuodd ar ei ymchwil, roedd syniadau am sut mae digwyddiadau bob dydd yn cael eu cofio yn canolbwyntio’n fawr ar un rhan o’r ymennydd a elwir yr hippocampus. Mae ymchwil ddylanwadol iawn yr Athro Aggleton wedi datgelu rolau strwythurau eraill yr ymennydd i greu darlun mwy cynhwysfawr o lawer o’r modd y caiff mathau gwahanol o gof eu ffurfio a’u hadalw.

Dywedodd: "Diben ymchwil yw deall beth sy’n digwydd pan fydd y cof yn pallu. Rwyf wedi dangos na allwn fynd i’r afael â’r cwestiynau hyn drwy edrych ar yr hippocampus yn unig. Mae ffordd bell i fynd eto, ond mae’n rhaid i ni edrych ar y cyd-adweithio cymhleth sy’n digwydd rhwng strwythurau os ydym am ddeall problemau fel amnesia."

Double royal society success 2 - WebYr Athro John Aggleton

Mae’r Athro Aggleton yn gweithio ar hyn o bryd ar sut yn union y mae’r strwythurau y mae wedi’u hadnabod, yn y dienceffalon a llabed canol yr arlais, yn gweithio gyda’i gilydd i sicrhau gweithrediad y cof. Fel rhan o’i ymchwil mae’n gweithio gyda chydweithwyr yng Nghanolfan Ddelweddu Ymchwil i’r Ymennydd ym Mhrifysgol Caerdydd, sy’n defnyddio technegau delweddu datblygedig i greu darluniau manwl o’r ymennydd dynol.

O ran ei ethol i’r Gymdeithas Frenhinol, dywedodd yr Athro Aggleton: "Nid wyf yn gallu credu’r peth, ond rwy’n teimlo’n hapus tu hwnt. Rwy’n hynod ddiolchgar i bawb a wnaeth hyn yn bosibl. Mae ymchwil yn fusnes tîm, ac mae pawb sydd wedi gweithio gyda mi, dros flynyddoedd neu am wythnosau’n unig dros yr haf, wedi chwarae rhan yn creu’r darlun cyffredinol. Mae’r cwestiynau rwyf yn ceisio’u datrys yn hen gwestiynau, ond maent yn dal yn rhyfeddol o bwysig. Mae’n wych o beth gweld fy ymchwil yn cael ei gydnabod fel hyn."

Daeth yr Athro Thomas, a anwyd yn Llanymddyfri, i’r Ysgol Beirianneg ym 1980. Mae ei ymchwil yn canolbwyntio ar symudiadau cymhleth iawn gwres, hylifau a nwyon drwy’r pridd. Mae’r modelau y mae wedi’u hadeiladu wedi bod yn bwysig yn fyd-eang o ran deall amodau thermol a ffisegol dan ddaear. Fe wnaeth yr Athro Thomas hefyd greu'r hyn a gredir yw canolfan ymchwil gyntaf y byd yn y maes hwn yng Nghaerdydd.

Dywedodd yr Athro Thomas: "Rydym wedi cymhwyso’r ymchwil hon mewn peirianneg geo-amgylcheddol, yn enwedig i ddatrys problemau mewn rheoli gwastraff. Rwyf wedi gweithio yn y maes hwn ers ugain mlynedd, yn edrych ar y ffordd orau i storio deunydd ymbelydrol yn ddwfn dan y ddaear. Rydym hefyd yn sefydlu canolfannau ymchwil lloeren yn Ghana a Nigeria i ddelio â phroblemau llygru tir, er enghraifft, achos Llygryddion Organig Parhaus. Rydym hefyd yn gweithio gyda Sefydliad Ymchwil India ar brosiect dŵr daear cynaliadwy."

double royal society success 3 - WEBYr Athro Hywel Thomas

Galwyd ar arbenigedd yr Athro Thomas gan yr Asiantaeth Ryngwladol Ynni Atomig a Sefydliad Datblygu Diwydiannol y Cenhedloedd Unedig. Hefyd, mae wedi derbyn Cadair UNESCO mewn Datblygu Geo-amgylchedd Cynaliadwy. Yn fwy diweddar, mae wedi bod yn archwilio posibiliadau gwres o’r ddaear fel ffynonellau ynni adnewyddadwy.

O ran ei Gymrodoriaeth, dywedodd yr Athro Thomas, sydd hefyd yn Ddirprwy Is-Ganghellor y Brifysgol, Ymgysylltu a Rhyngwladol: "Mae hon yn anrhydedd wych iawn, ar frig uchaf y byd gwyddonol. Rydym yn faes gwyddoniaeth cymharol newydd, maes yr wyf i a’m cydweithwyr yng Nghaerdydd wedi gwenud llawer o waith i’w sefydlu, felly mae’r dyfarniad hwn yn rhoi boddhad arbennig."

Dywedodd yr Is-Ganghellor, Dr David Grant: "Hoffwn longyfarch yr Athro Thomas a’r Athro Aggleton yn gynnes ar eu hethol i un o gyrff gwyddonol amlycaf y byd. Mae’r Athro Thomas wedi sefydlu prosesau cludiant pridd fel disgyblaeth wyddonol o bwysigrwydd byd-eang, gyda chymwysiadau mewn storio gwastraff yn ddiogel a chynhyrchu ynni cynaliadwy. Mae’r Athro Aggleton wedi trawsnewid ein dealltwriaeth o strwythur y cof yn yr ymennydd, gyda goblygiadau posibl pwysig ar gyfer trin colli’r cof.

"Am yr ail flwyddyn yn olynol, mae dau o academyddion Caerdydd wedi’u hethol yn Gymrodorion y Gymdeithas Frenhinol – record na all llawer o brifysgolion eraill gystadlu â hi. Rwy’n siwr y bydd gymuned gyfan y Brifysgol a’n partneriaid lu yng Nghymru yn rhannu fy llawenydd o weld cyflawniadau ein cydweithwyr yn cael eu cydnabod fel hyn."

Wrth gyhoeddi Cymrodorion newydd eleni, dywedodd Syr Paul Nurse, Llywydd y Gymdeithas Frenhinol: "Mae gwyddoniaeth yn effeithio ar y rhan fwyaf o agweddau ar fywyd modern, yn gwella ein dealltwriaeth o’r byd ac yn chwarae rhan gynyddol wrth i ni fynd i’r afael â phroblemau fel bwydo poblogaeth fyd-eang sy’n tyfu, a chadw poblogaeth gartref sy’n heneiddio yn iach. Mae’r gwyddonwyr hyn sydd wedi’u hethol i Gymrodoriaeth y Gymdeithas Frenhinol ymhlith gwyddonwyr gorau’r byd. Dilynant olion traed dysgodron fel Newton, Darwin ac Einstein ac rwy’n hynod falch o’u croesawu i’n plith."

Dolenni

Ysgol Beirianneg Caerdydd http://www.engineering.caerdydd.ac.uk/

Ysgol Seicoleg http://psych.caerdydd.ac.uk/

 

Newyddion Diweddaraf Staff News