Skip to content
Skip to navigation menu

English

Cyhoeddi seren wyddoniaeth gyntaf Cymru

17 Mehefin 2013

Yves Barde_webYr Athro Yves Barde

Mae niwrofiolegydd o fri rhyngwladol, a fydd yn cymryd swydd yn y Brifysgol fel y penodiad cyntaf o dan fenter wyddoniaeth flaenllaw werth £50m Llywodraeth Cymru, wedi’i groesawu i Gymru a Chaerdydd gan Brif Weinidog Cymru a Gweinidog yr Economi a Gwyddoniaeth.

Bydd Yves Barde, o’r Biozentrum ym Mhrifysgol Basel, yn ymuno ag Ysgol y Biowyddorau Caerdydd drwy fenter wyddoniaeth Sêr Cymru, gan gymryd swydd Cadair Ymchwil Sêr Cymru mewn Niwrofioleg.

Nod ymgyrch Sêr Cymru yw gwella rhagoriaeth ymchwil drwy ddenu ymchwilwyr gwyddonol o ansawdd rhyngwladol a’u timau i Gymru i gynyddu cyfran Cymru o gyllid gan Gynghorau Ymchwil y DU yn ogystal â’r Undeb Ewropeaidd.

Dywedodd y Prif Weinidog, Carwyn Jones: "Mae’n bleser cael croesawu’r Athro Barde i Gymru fel penodiad cyntaf rhaglen Sêr Cymru.  Bydd yn helpu i greu grŵp ymchwil o safon byd ym Mhrifysgol Caerdydd. Bydd eu gwaith yn werthfawr o ran darganfod cyffuriau a meddygaeth glinigol ac i’r GIG yng Nghymru."

Dywedodd Gweinidog yr Economi a Gwyddoniaeth, Edwina Hart: "Bydd yr Athro Barde yn dod â chyfoeth o brofiad ac mae’n enwog fel arloeswr ym maes niwrofioleg.  Bydd yn arwain tîm cryf ym Mhrifysgol Caerdydd a bydd eu gwaith yn hwb mawr i’r biowyddorau ac ymchwil iechyd yng Nghymru.

"Rhaid wrth alluoedd ymchwil wyddonol da i gryfhau’r economi a sicrhau dyfodol ffyniannus, iach a chynaliadwy i Gymru.

"Mae gennym lawer eisoes i fod yn falch ohono ym myd y gwyddorau ac arloesedd yng Nghymru ond bydd Sêr Cymru yn rhoi’r cyfle i ni adeiladu ar hynny i ddatblygu sylfaen ddeinamig a chryf."

Gorchest fwyaf yr Athro oedd darganfod a chlonio protein y dangosir ei fod yn hanfodol ar gyfer nifer o brosesau, gan gynnwys y cof dynol. Mae’r protein ymenyddol, a elwir yn ‘ffactor niwrotroffig sy’n deillio o’r ymennydd’ (BDNF),  yn hanfodol ar gyfer datblygu a chynnal system nerfol iach.

Roedd clonio’r genyn hwn yn galluogi arddangos y nifer o rolau hanfodol sydd gan BDNF yng ngweithrediad yn ogystal â chamweithrediad yr ymennydd.

Hefyd arweiniodd ei waith at ddarganfod teulu o broteinau cysylltiedig– sef y niwrotroffinau. Yn fwy diweddar, mae ef a’i gydweithwyr yn Basel wedi canolbwyntio ar gyffuriau a ddefnyddir eisoes mewn clinigau sy’n treiddio i’r ymennydd a chynyddu lefelau BDNF mewn mannau penodol yn yr ymennydd. Mae’r cyffuriau newydd hyn yn cynnwys fingolimod a gyflwynwyd yn ddiweddar fel y driniaeth eneuol gyntaf ar gyfer sglerosis ymledol.

Bydd yr Athro Barde yn cychwyn ar ei swydd ym mis Medi 2013 pan fydd yn parhau gyda’i ymchwil ar BDNF a niwrotroffinau.

Wrth siarad am ei benodiad newydd, dywedodd yr Athro Yves Barde: "Mae rhaglen Sêr Cymru yn fenter wirioneddol wych ac mae hi wedi rhoi cyfle i mi weithio gydag ymchwilwyr sy’n flaenllaw ym myd bôn-gelloedd a niwrowyddoniaeth.

"Bydd peth o’r gwaith y byddaf yn ei wneud yng Nghaerdydd yn golygu ceisio deall y cyswllt rhwng y system nerfol a chlefydau niwrolegol.  Mae’r cyfan yn dipyn o ddirgelwch ar hyn o bryd, yn enwedig o safbwynt iselder.  Ond ochr yn ochr â grwpiau ymchwil gwych yng Nghaerdydd, rwyf hefyd eisiau hybu ymchwil sy’n defnyddio bôn-gelloedd embryonau a chelloedd somatig sydd wedi’u hailraglennu i’n helpu i ddeall niwronau diffygiol yn well.

"Dyma amser cyffrous iawn i mi, ac i ddatblygiad niwrofioleg a’r gwyddorau yng Nghymru."

Mae’r Is-Ganghellor, yr Athro Colin Riordan, yn credu y bydd penodiad yr Athro Yves Barde yn helpu atgyfnerthu record sydd eisoes yn dda ym maes ymchwil niwrowyddonol ac i fôn-gelloedd.

Dywedodd: "Mae’r penodiad yn adlewyrchu’r cryfderau sydd gennym eisoes yn y Brifysgol ym maes niwrowyddoniaeth ac ymchwil i fôn-gelloedd trwy fod wedi gallu denu rhywun o galibr yr Athro Barde.  Trwy weithio ag eraill yn y maes, bydd yr Athro Barde yn gallu helpu Prifysgol Caerdydd i fynd i’r afael yn well â rhai o heriau iechyd mawr ein hoes."

Dywedodd yr Athro Ole Petersen FRS, Cyfarwyddwr Ysgol y Biowyddorau: "Dyma eiliad gyffrous iawn yn hanes Ysgol y Biowyddorau.  Yn ogystal â denu un o sêr mawr y byd i Ysgol y Biowyddorau, mae gobaith i ni nawr weld gwyddoniaeth o radd hyd yn oed uwch yn cael ei chynnal yma.  Mae’r synergedd â’r Athro Alun Davies FRS yn arbennig o addawol.

"Mae’r Athro Barde yn gyfrifol am lawer o ddarganfyddiadau pwysig a chysyniadau sylfaenol ym maes niwrofioleg.  Yn ogystal â’i waith arloesol ar BDNF a niwrotroffinau, mae Yves wedi darganfod llawer o egwyddorion datblygiadol a mecanweithiau moleciwlaidd pwysig yn y system nerfol a oedd yn eiconoclastig ac yn ddadleuol ar y pryd, ond sydd erbyn hyn wedi’u derbyn yn llawn.  

"Mae Yves yn parhau hyd heddiw i dorri tir newydd ym maes niwrowyddoniaeth, fel ei waith newydd ar fioleg bôn-gelloedd yn y system nerfol."

Am yr Athro Barde
Cyhoeddwyd papur gwreiddiol yr Athro Barde ar BDFN yn Nature ym 1989. Ers hynny mae wedi’i ddyfynnu dros 1,100 o weithiau mewn llenyddiaeth wyddonol.

Mae’r Athro Barde wedi derbyn cydnabyddiaeth gan lawer o sefydliadau: mae’n Aelod o EMBO, mae wedi derbyn Gwobr IPSEN a gwobr Charles A Dana ym 1994, a Gwobr Niwrowyddoniaeth glodfawr Perl UNC  yn 2004. Mae’n aelod o fwrdd golygyddol NEURON (yn ogystal â Nature Neuroscience, sef y cylchgrawn niwrowyddoniaeth uchaf ei fri) ac yn bwysicaf oll, mae’n Aelod Gwyddonol Allanol o Sefydliad Niwrofioleg Max Planck yn Martinsried, Munich.

Mae’n gyn Gyfarwyddwr Sefydliad Max Planck, gan adael yn dilyn cynnig i ddod yn Gyfarwyddwr Sefydliad Friedrich Miescher yn Basel, cyn dod yn Athro Niwrofioleg yn y Biozentrum yn Basel, sef sefydliad ymchwil blaenllaw yn y Swistir.

Dolenni cysylltiedig

Ysgol y Biowyddorau