Skip to content
Skip to navigation menu

English

Si-so cefndirol yn cysylltu hemisfferau yn ystod newid sydyn yn yr hinsawdd

25 Chwefror 2009

Darlun Microsgop Sganio Electronau o fforaminiffera planctonig, y rhywogaeth benodol a ddefnyddiwyd i adlunio amodau’r cefnfor yn ystod yr Oes Iâ ddiwethaf.

Roedd symudiadau sydyn yn yr hinsawdd a gofnodwyd dros Kalaallit Nunaat (Greenland) ac ar draws Gogledd yr Iwerydd yn ystod yr Oes Iâ ddiwethaf yn fyd-eang eu heffaith mewn gwirionedd, yn ôl tîm rhyngwladol o ymchwilwyr a arweiniwyd gan Brifysgol Caerdydd.

Mae ymchwil newydd, a gyhoeddwyd yn y cylchgrawn Nature, yn cefnogi’r syniad bod y newidiadau i’r cylchrediad cefnforol yn yr Iwerydd wedi chwarae rôl ganolog mewn newid sydyn yn yr hinsawdd ar raddfa fyd-eang.

Gan ddefnyddio craidd gwaddod a godwyd o wely’r môr yn Ne’r Iwerydd roedd y tîm yn gallu creu adluniad manwl o amodau’r cefnfor yn Ne’r Iwerydd yn ystod cyfnodau olaf yr Oes Iâ ddiwethaf.

Dywedodd Dr Stephen Barker, o Ysgol Gwyddorau’r Ddaear a’r Môr Prifysgol Caerdydd a phrif awdur y papur: "Yn ystod y cyfnod hwn, gwelwyd newidiadau mawr a sydyn iawn yn y tymheredd ar draws ardal Gogledd yr Iwerydd. Fodd bynnag, mae tystiolaeth o drawsyriant uniongyrchol y symudiadau hyn rhwng hemisffer y gogledd a’r de ymhell o fod yn brin."

Mae’r astudiaeth newydd yn awgrymu y cafwyd newidiadau i’r gwrthwyneb ond yr un mor sydyn yn y de ar y cyd â’r newidiadau sydyn yn y gogledd. Mae’n darparu tystiolaeth gadarn gyntaf fod cysylltiad si-so uniongyrchol rhwng Gogledd a De’r Iwerydd. Mae’r data’n dangos er enghraifft, pe byddai oeri sydyn yn digwydd yn y gogledd byddai ffryntiau cefnforol yng Nghefnfor y De yn symud yn sydyn i’r de ar yr un pryd, ac yna byddai’r de’n cynhesu’n fwy graddol.

Mae Dr Barker yn esbonio: "Y ffordd fwyaf sythweledol o esbonio’r newidiadau hyn yw drwy amrywio cryfder y cylchrediad cefnforol yn yr Iwerydd. Trwy wanhau’r cylchrediad, bydd y gwres a gludir tua’r gogledd yn cael ei gadw yn y de."

Mae gan yr astudiaeth oblygiadau eang i’n dealltwriaeth o newid sydyn yn yr hinsawdd. Dywedodd Dr Ian Hall o Ysgol Gwyddorau’r Ddaear a’r Môr: "Tra ei fod yn annhebygol y bydd newid sydyn yn yr hinsawdd, sy’n gysylltiedig â newidiadau i'r cylchrediad cefnforol, yn digwydd yn y dyfodol agos, mae ein canlyniadau’n awgrymu os byddai sefyllfa o’r fath yn digwydd, mae’n bosibl y byddai modd teimlo ei heffeithiau’n fyd-eang am flynyddoedd i ddegawdau."

Cyhoeddir yr astudiaeth lawn, ‘Ymateb si-so Rhyng-hemisfferol yn yr Iwerydd yn ystod y dadrewlifiant diwethaf’ yn Nature yr wythnos hon (26 Chwefror). Cynhaliwyd yr ymchwil gan Dr Stephen Barker, Dr Ian Hall, a Dr Jennifer Pike yn Ysgol Gwyddorau’r Ddaear a’r Môr. Gweithion nhw gyda thîm rhyngwladol o ymchwilwyr o Laboratoire des Bio-Indicateurs Actuels et Fossiles (Prifysgol Angers, Ffrainc), Yr Arolwg Antartig Prydeinig, Sefydliad Alfred Wegener (Yr Almaen) ac Arsyllfa Ddaear Lamont-Doherty Prifysgol Columbia (Yr Unol Daleithiau).