Skip to content
Skip to navigation menu

English

Botanegwyr ysbrydoledig yn nodi Diwrnod Rhyngwladol y Menywod

08 Mawrth 2012

botanists webCorff hadol Torthau’r Tylwyth Teg, Hypholoma fasciculare. ©Martyn Ainsworth

Mae arddangosfa, o’r enw Botanegwyr Ysbrydoledig – Menywod Cymru, yn nodi cyfraniad menywod i wyddoniaeth fotanegol yng Nghymru dros y 200 mlynedd diwethaf.

Mae ymchwilwyr o Brifysgol Caerdydd, yr Athro Lynne Boddy a’r Athro Dianne Edwards, ymhlith y 13 o fotanegwyr sy’n gysylltiedig â Chymru sy’n cael eu dathlu yn yr arddangosfa.

Mae’r arddangosfa i’w gweld yn Oriel Gardd Fotaneg Genedlaethol Cymru drwy gydol mis Mawrth 2012 gyda digwyddiad lansio arbennig ar 8 Mawrth – sef Diwrnod Rhyngwladol y Menywod.

Mae’r arddangosfa’n amlygu 13 o ferched a anwyd neu a addysgwyd yng Nghymru, neu y mae eu prif gorff o waith wedi’i wneud yn y wlad hon. Bydd ymwelwyr yn cael y cyfle i ddarllen am eu bywydau a gweld lluniau, gwrthrychau a delweddau o blanhigion sy’n gysylltiedig â nhw.

Mae ecolegydd ffyngau o’r Brifysgol, yr Athro Lynne Boddy o Ysgol y Biowyddorau, yn un o’r eiriolwyr mwyaf effeithiol dros fycoleg, ac mae’n dadlau o blaid pwysigrwydd ffyngau yng ngweithrediad ecosystemau daearol fel dadelfenyddion mawr y byd. "Nid yw ffyngau yn blanhigion, ond ni allai unrhyw blanhigion fyw heb ffyngau," meddai.

"Mae gan bob planhigyn ffyngau yn byw y tu mewn iddynt, yn amlach na pheidio mewn perthynas gydymddibynnol. Gelwir y rhain yn endoffytau. Mae gan 95 y cant o blanhigion ffyngau sy’n gysylltiedig â’r gwreiddiau sy’n ffurfio perthynas a elwir yn fycorhisa. Mewn gwirionedd, ffyngau sy’n cael dŵr a maetholion o’r pridd a bwydo’r planhigion hyn drwy’r cysylltiad mycorhisaidd hwn. Hefyd mae’r ffyngau hyn yn diogelu gwreiddiau planhigion, i ryw raddau, rhag pathogenau posibl. Ffordd arall y mae ffyngau yn rhyngweithio â phlanhigion yw fel pathogenau neu barasitiaid sydd mewn gwirionedd yn gwneud difrod i blanhigion," esboniodd yr Athro Boddy.

Fel Llywydd Cymdeithas Mycoleg Prydain yn 2010, bu’r Athro Boddy’n cynorthwyo gyda throsglwyddo arddangosfa "O Deyrnas Arall" o Gaeredin i Ardd Fotaneg Genedlaethol Cymru, lle bu’n arddangos eitemau bob-dydd a oedd yn seiliedig ar ffyngau yn y lansiad.

"Fi fu’n agor arddangosfa "O Deyrnas Arall" ym mis Mawrth y llynedd yng Ngardd Fotaneg Genedlaethol Cymru ac ers hynny mae miloedd o bobl wedi ymweld. Roeddwn wrth fy modd i fod yn un o’r tîm o bobl a fu’n helpu i roi’r arddangosfa hon at ei gilydd; yn gyntaf, yn y Royal Botanic Garden yng Nghaeredin lle bu’n rhedeg am bedwar mis yn 2010. Hefyd, rydym wedi llunio’r llyfr From Another Kingdom: The Amazing World of Fungi (sydd yn ei ail argraffiad erbyn hyn) sy’n gysylltiedig â’r arddangosfa hon, gyda’r nod o ddangos i’r cyhoedd yn gyffredinol pa mor bwysig yw ffyngau yn ein bywydau," meddai’r Athro Boddy.

Mae ei gwaith yn Ysgol y Biowyddorau yn canolbwyntio ar ymchwil ar ecoleg ffyngau, yn enwedig y rhai sy’n pydru coed, gan edrych ar y ffordd y mae anifeiliaid di-asgwrn-cefn yn rhyngweithio â ffyngau pydredd pren a phridd, sut mae cymunedau ffwngaidd yn newid wrth i bydredd pren fynd yn ei flaen, ac ymchwilio rhywogaethau sy’n brin ac mewn perygl.

botanists web 2Myseliwm Hypholoma fasciculare, yn tyfu o ddarn o bren ar draws wyneb y pridd

Mae palaeobotanegydd o’r Brifysgol, yr Athro Dianne Edwards o Ysgol Gwyddorau’r Ddaear a’r Môr, yn Gymrawd hirsefydlog gyda’r Gymdeithas Linnean a hi fydd yr ail fenyw i ddod yn Llywydd y gymdeithas, ym mis Mai 2012. Mae gwaith yr Athro Edwards wedi arwain at wybodaeth fwy manwl ynghylch graddfa amser esblygol planhigion fasgwlaidd, ac mae hyn yn ei dro wedi cyfrannu at ei rhan yn natblygiad Gardd Fotaneg Genedlaethol Cymru fel un o’r Ymddiriedolwyr sefydlu. Cafodd un agwedd benodol ar yr Ardd, sef cynllun y gwelyau systematig yn yr ardd furiog ddwbl yn ôl y system ddosbarthu APG yn seiliedig ar ddadansoddiad DNA o blanhigion, a oedd newydd ei datblygu bryd hynny, ei ysbrydoli ganddi hi.

Mae grŵp o wirfoddolwyr o ledled Cymru’n cynorthwyo gydag arddangosfa Botanegwyr Ysbrydoledig - Menywod Cymru. Bu’r tîm o saith yn ymchwilio a rhoi’r sioe oriel at ei gilydd. Dywedodd Cyfarwyddwr yr Ardd, Dr Rosie Plummer, wrth sôn am yr arddangosfa: "Mae cyfraniad menywod i wyddoniaeth wedi cael ei anwybyddu’n aml, felly mae’n wych ein bod yn gallu dangos llwybrau gyrfa amaturiaid a gweithwyr proffesiynol fel ei gilydd a beth ellir ei gyflawni."

Am fwy o wybodaeth am arddangosfa Botanegwyr Ysbrydoledig - Menywod Cymru, ewch i wefan Gardd Fotaneg Genedlaethol Cymru - www.gardenofwales.org.uk.

Dolenni cysylltiedig

Ysgol y Biowyddorau

Ysgol Gwyddorau'r Ddaear a'r Môr

Gardd Fotaneg Genedlaethol Cymru

Diwrnod Rhyngwladol y Menywod