Skip to content
Skip to navigation menu

English

Cyfoethogi bywyd ar ôl strôc

24 Medi 2013

carer web

Yn y DU, mae gofalwyr sy’n aelod o’r teulu sy’n cynorthwyo eu perthnasau sâl neu anabl yn arbed dros £100 biliwn y flwyddyn i’r wlad mewn costau gofalu – sef cost fras flynyddol y GIG. Mae angen cymorth ar ofalwyr sy’n aelod o’r teulu os ydynt yn mynd i gyflawni eu rolau’n dosturiol, yn effeithiol ac yn barhaol.

Cyhoeddwyd astudiaeth newydd gan y Brifysgol heddiw, sy’n ceisio deall beth sy’n cynnal rôl gofalwr a beth sy’n gwneud gofalu yn brofiad cadarnhaol a boddhaus.

Yn eu hymchwil, archwiliodd seicolegwyr clinigol y rhesymau pam mae llawer o ofalwyr pobl sydd wedi goroesi strôc yn cael profiad o gyfoethogi bywyd a thwf personol cadarnhaol ar ôl iddynt ddod dros sioc salwch eu perthynas.

Maent yn cyflwyno theori sy’n pwysleisio rôl arddull a phrosesau meddwl (sut mae’r gofalwr yn gwneud synnwyr o’i broblem) i esbonio pam yr oedd pob gofalwr a gymerodd ran yn yr astudiaeth wedi cael profiad o ganlyniadau cadarnhaol yn dilyn trawma strôc eu priod.

"Mae’r rhan fwyaf o waith ymchwil hyd yn hyn wedi canolbwyntio ar ganlyniadau negyddol y rheiny sy’n gofalu am gleifion strôc – agwedd ryfeddaf ein hymchwil yw bod y gofalwyr yn ein hastudiaeth yn ystyried eu rôl gofalu yn brofiad cadarnhaol yn gyson, er gwaethaf y trawma y gwnaethant ei ddioddef," meddai cydawdur yr ymchwil, yr Athro Reg Morris o’r Ysgol Seicoleg.

"Mae profiadau trawmatig yn ddigwyddiadau seismig sy’n chwalu’r byd y mae unigolyn yn gyfarwydd ag ef: eu nodau, eu credoau a’u gallu i wneud synnwyr o fywyd," meddai. "Ond trwy feddwl drosodd a throsodd am eich trawma mewn ffordd bragmatig, sy’n gwneud synnwyr; atgofio ac edrych ymlaen at y dyfodol; ceisio rheoli’r broblem yn rhagweithiol; a defnyddio cymorth y bobl sydd o’ch cwmpas chi, mae nid yn unig yn bosibl, ond yn debygol y byddwch yn cael profiad o dwf cadarnhaol ar ôl trawma."

Arolygodd yr astudiaeth gofalwyr pobl sydd wedi goroesi strôc naw mlynedd ar ôl y strôc ar gyfartaledd. Mynychodd y mwyafrif glybiau strôc wedi’u trefnu gan y Gymdeithas Strôc neu The Bristol Area Stroke Foundation. Yn ogystal â darganfod a oedd twf seicolegol wedi digwydd, archwiliodd yr arolwg amrywiaeth o ffactorau ymarferol a seicolegol i bennu pa rai o’r rhain oedd yn cyfrannu at dwf a chanlyniadau cadarnhaol ar gyfer y gofalwyr.

Dywedodd yr Athro Morris: "Roeddem wedi’n synnu o ddarganfod bod canlyniadau cadarnhaol trawma i ofalwyr yn dibynnu mwy ar ffactorau seicolegol na materion ymarferol fel lefel yr anabledd ac oedran. Gobeithiwn adeiladu ar y gwaith hwn gan ddefnyddio astudiaethau arfaethedig ac archwilio a allwn ni hyrwyddo’r ffactorau hynny rydym wedi dangos sy’n annog twf, er mwyn i dwf a chanlyniadau cadarnhaol ar gyfer gofalwyr pobl sydd wedi dioddef strôc wella a digwydd yn gynharach ar ôl y strôc."

Mae’r canfyddiadau’n amlygu mater iechyd a gofal cymdeithasol arwyddocaol, y gellir ei ddefnyddio o bosibl o ddatblygu therapïau ac ymagweddau cefnogol yn y dyfodol ar gyfer strôc a salwch cysylltiedig, fel canser a thrawiad ar y galon. Mae’n un o’r astudiaethau cyntaf o ofalwyr pobl sydd wedi dioddef strôc i ystyried agweddau cadarnhaol a chynhaliol gofalu, yn hytrach na chanolbwyntio ar ei agweddau negyddol e.e. baich, straen ac iselder.


Dywedodd Jackie Ashley, newyddiadurwr y Guardian, a fu’n gofalu’n ddiweddar am ei gŵr, Andrew Marr, y newyddiadurwr a’r sylwebydd gwleidyddol, yn dilyn ei strôc :

"Rwy’n croesawu’r adroddiad ar dwf wedi trawma gofalwyr pobl sydd wedi dioddef strôc. Gan fy mod yn gymharol newydd i’r sefyllfa hon, sy’n newid bob wythnos, gallaf dystio bod cael eich taflu i rôl gofalwr yn sydyn, yn brofiad trawmatig.  

"Ond nid yw heb ei agweddau cadarnhaol. Yn arbennig, mae wynebu’r posibilrwydd o farwolaeth neu anabledd parhaol yn gwneud i’r teulu cyfan werthuso pob dim o’r newydd. Yn aml, ar ôl digwyddiad trawmatig, gall y pethau bychain yr oeddem yn arfer eu cymryd yn ganiataol, o achlysuron hapus gyda’r teulu a ffrindiau, i dirweddau hardd, llenyddiaeth dwymgalon neu gerddoriaeth, fod yn ffynonellau llawenydd mawr. 

"Er bod ymdeimlad o golled bob amser yn dilyn strôc, gellir cael hefyd ymdeimlad wedi’i adnewyddu o ddiolchgarwch am yr hyn sydd ar ôl a phenderfyniad i wneud y gorau o’r dyfodol."

Gwnaed y gwaith ymchwil hwn yn bosibl trwy gyllid gan Wasanaethau Addysg a Datblygu’r Gweithlu (Cymru) ac fe’i cyhoeddir heddiw yn y British Journal of Health Psychology, o dan y teitl: ‘Posttraumatic growth in stroke carers: A comparison of theories.’

Dolenni cysylltiedig

Ysgol Seicoleg Prifysgol Caerdydd