Skip to content
Skip to navigation menu

English

Cysylltu newid yn yr hinsawdd ac esblygiad dynol

21 Mai 2013

BBC Bifacial pointsPwyntiau dauwynebog a ddarganfuwyd yn Ogof Blombos, De Affrica. Cynhyrchwyd yr offer hwn yn Oes Ganol y Cerrig ac fe’i gwnaed o silcrit a’i orffen drwy naddu o dan bwysau. Hawlfraint Christopher Henshilwood, Prifysgol y Witwatersrand.

Oherwydd newid cyflym yn yr hinsawdd yn ystod Oes Ganol y Cerrig, rhwng 80,000 a 40,000 mlynedd yn ôl, ysgogwyd tonnau o arloesi diwylliannol ymhlith poblogaethau dynol modern cynnar, yn ôl ymchwil newydd.

Cynhaliwyd yr ymchwil, a gyhoeddir yn y cyfnodolyn Nature Communications [21 Mai], gan dîm o wyddonwyr o Ysgol Gwyddorau’r Ddaear a’r Môr Prifysgol Caerdydd, yr Amgueddfa Hanes Naturiol yn Llundain a Phrifysgol Barcelona.

Bu’r gwyddonwyr yn astudio craidd gwaddod morol oddi ar arfordir De Affrica gan ail-lunio amrywioldeb hinsawdd y ddaear dros y 100,000 mlynedd diwethaf.

Dywedodd Dr Martin Ziegler, Ysgol Gwyddorau’r Ddaear a’r Môr Prifysgol Caerdydd: "Rydym wedi canfod bod De Affrica wedi gweld trawsnewidiadau cyflym yn yr hinsawdd tuag at amodau gwlypach ar adegau pan brofodd Hemisffer y Gogledd amodau oer dros ben."

Bu’r digwyddiadau oeri mawr hyn yn Hemisffer y Gogledd yn gysylltiedig yn flaenorol â newid yng nghylchrediad Cefnfor yr Iwerydd a arweiniodd at gludiant llai o ddŵr cynnes i’r lledredau uchel yn y Gogledd. Mewn ymateb i’r oeri hyn yn Hemisffer y Gogledd, cafodd rhannau helaeth o Affrica Is-Sahara amodau sych iawn.

"Fodd bynnag, mae ein data newydd yn cyferbynnu ag Affrica Is-Sahara ac yn dangos bod hinsawdd De Affrica wedi ymateb i’r cyfeiriad arall, gyda chynnydd mewn glawiad, y gellir ei gysylltu â’r rhanbarth monsŵn trofannol yn symud tua’r de ar raddfa fyd-eang."

Cysylltu newid yn yr hinsawdd ag esblygiad dynol

Dywedodd yr Athro Ian Hall, Ysgol Gwyddorau’r Ddaear a’r Môr Prifysgol Caerdydd: "O gymharu amseriad y cyfnodau gwlyb hyn a oedd yn digwydd yn gyflym gyda’r setiau data archaeolegol, canfuom gyd-ddigwyddiadau rhyfeddol.

"Digwyddodd achosion o nifer o ddiwydiannau mawr Oes Ganol y Cerrig yn agos iawn at ei gilydd gyda dyfodiad y cyfnodau mwy glawog."

"Yn yr un modd, mae diflaniad y diwydiannau’n ymddangos fel petai’n cyd-fynd â’r newid i amodau hinsoddol sychach."

Dywedodd yr Athro Chris Stringer o Amgueddfa Hanes Naturiol Llundain: "Mae’r gyfatebiaeth rhwng gwelliannau hinsoddol ac arloesi diwylliannol yn cefnogi’r safbwynt bod twf yn y boblogaeth wedi ysgogi newidiadau diwylliannol, drwy gynnydd mewn rhyngweithio dynol."

Mae cofnod archeolegol De Affrica mor bwysig oherwydd ei fod yn dangos rhywfaint o’r dystiolaeth hynaf am ymddygiad modern ymhlith pobl gynnar. Mae hyn yn cynnwys defnyddio symbolau, sydd wedi bod yn gysylltiedig â datblygiad iaith gymhleth, ac addurniadau personol wedi’u gwneud o gregyn.

"Mae ansawdd y data o ran ddeheuol Affrica wedi’n galluogi i wneud y cydberthyniadau hyn rhwng yr hinsawdd a newid mewn ymddygiad, ond bydd angen data cymharol o ardaloedd eraill cyn y gallwn ddweud a yw’r rhanbarth hon yn unigryw o bwysig yn natblygiad diwylliant dynol modern," ychwanegodd yr Athro Stringer.

Mae’r astudiaeth newydd yn cyflwyno’r dystiolaeth fwyaf argyhoeddiadol hyd yn hyn bod newid sydyn yn yr hinsawdd wedi bod yn allweddol yn y datblygiad hwn.

Cefnogwyd yr ymchwil gan Gyngor Ymchwil Amgylchedd Naturiol y DU ac mae’n rhan o rwydwaith hyfforddiant rhyngwladol Gateways, a ariennir gan 7fed Rhaglen Fframwaith yr Undeb Ewropeaidd.

Dolenni cysylltiedig

Yr Ysgol Gwyddorau’r Ddaear a’r Môr