Skip to content
Skip to navigation menu

English

Gwobr Datblygiad Arloesol Meddygol

02 Mehefin 2014

Mae ymchwilwyr sydd wedi nodi genyn newydd sy’n achosi math o ganser y coluddyn a etifeddir ac a ddatblygodd system a fabwysiadwyd yn rhyngwladol o gynnal profion i wella cwnsela genetig a gofal meddygol, yn gyd-enillwyr Gwobr Datblygiad Arloesol Meddygol eleni.

Fe wnaeth yr ymchwilwyr ddarganfod genyn, MUTYH, sydd, o’i ddifrodi, yn arwain at risg o dros 80% o ganser y coluddyn. Galluogodd y canfyddiadau i’r tîm ddatblygu profion i sgrinio perthnasau am arwyddion o’r clefyd cyn iddo ddatblygu’n falaen, sef yr adeg y caiff triniaeth wellhaol ei rhoi fel arfer. Mae’r profion ers hynny wedi’u trwyddedu a’u cyflwyno’n raddol ledled y byd.

Fe wnaeth yr ymchwil, a gafodd ei harwain gan yr Athro Julian Sampson a’r Athro Jeremy Cheadle, wella cwnsela genetig, profion genetig a mesurau atal canser y coluddyn mewn canser y colon a’r rhefr ledled y byd, ac arwain at dargedu gwasanaethau sgrinio colonosgopig yn fwy effeithlon i gleifion risg uchel.

Dywedodd yr Athro Sampson: "Mae gan Gaerdydd hanes cadarn iawn o ddod â’r gwyddorau genetig a chymwysiadau meddygol at ei gilydd, ac mae hynny’n rhywbeth yr ydym yn falch eithriadol ohono.

"Heb sgrinio a llawdriniaeth ataliol, byddai unigolion a oedd yn etifeddu’r genyn diffygiol hwn gan eu rhieni wedi mynd ymlaen i ddatblygu canser y coluddyn," dywed Sampson.

"Roedd gan frodyr a chwiorydd y rheiny yr effeithir arnynt gan y math hwn o ganser y coluddyn a etifeddir risg o un mewn pedwar o ddatblygu canser y coluddyn eu hunain. Ond cyn datblygu’r prawf genynnau hwn, nid oedd unrhyw syniad gan aelodau teulu fel arfer bod risg uchel iddynt hwythau hefyd"

Nawr, gall clinigwyr ddefnyddio prawf diagnostig ar gyfer mwtaniadau penodol o MUTYH i sgrinio teuluoedd cleifion â chanser y coluddyn, gan alluogi meddygon i dynnu’r rhan o’r coluddyn yr effeithir arni cyn i diwmorau fynd yn falaen.

Dywedodd yr Athro Jeremy Cheadle: "Mae’r gwaith wedi cael effaith fasnachol sylweddol. Mae profion genynnau MUTYH bellach yn cael eu cynnal gan o leiaf 84 o labordai diagnostig y wladwriaeth a rhai’r sector preifat yn Ewrop, ac mewn canolfannau yn Awstralasia. Yng Ngogledd America, mae’r Brifysgol wedi codi patentau ac wedi trwyddedu hawliau eiddo deallusol i gwmni yn yr UD, Myriad Genetics Inc, gan gynhyrchu incwm o ryw drydedd ran o filiwn o bunnoedd i Brifysgol Caerdydd mewn breindaliadau."

Cynhaliwyd profion ar dros 11,000 o samplau cleifion yn rhyngwladol am fwtaniad MUTYH ers darganfod y genyn, gan gynhyrchu incwm o ryw $5m mewn ffioedd trwydded i Myriad.

Darparodd Parc Geneteg Cymru a’r tîm Trosglwyddo Technoleg ym Mhrifysgol Caerdydd gymorth masnachol trwy gymorth arbenigol wrth roi patent ar y wybodaeth hon a’i thrwyddedu, ynghyd ag arbenigedd gan y Sefydliad Geneteg Feddygol.

Ychwanegodd yr Athro Sampson: "Mae’r newidiadau mewn geneteg glinigol, sgrinio’r coluddyn ac arferion trin ar sail ein hymchwil wedi’u hymgorffori mewn canllawiau a gyhoeddwyd gan gymdeithasau arbenigol a grwpiau arbenigwyr yn y DU, Ewrop, Gogledd America ac Awstralasia."

Cyfrannodd y gwaith hefyd at ddyfarnu Gwobr Pen-blwydd y Frenhines i Brifysgol Caerdydd yn Chwefror 2008.

Ai hwn yw eich hoff brosiect? Dywedwch wrthym pam i gael cyfle i ennill y wobr. Dyma sut gallwch chi bleidleisio