Skip to content
Skip to navigation menu

English

Prydain Neolithig wedi’i datgelu

06 Mehefin 2011

Windmill HillMae’r dechneg ddyddio newydd yn dangos i Windmill Hill, caeadle mawr Neolithig â sarnau yn Avebury, gael ei adeiladu yn 3700-3640 CC. O’r blaen, tybiwyd iddo gael ei adeiladu yn 3700-3100 CC.

Mae techneg dyddio newydd wedi rhoi’r darlun manwl cyntaf o fywyd ym Mhrydain yn Oes y Cerrig, mwy na 5000 o flynyddoedd yn ôl.

Gwnaeth Yr Athro Alasdair Whittle a Dr Frances Healy, o’r Ysgol Hanes, Archaeoleg a Chrefydd, ynghyd â Dr Alex Bayliss o English Heritage groesgyfeirio dyddio radiocarbon gyda dadansoddi ystadegol a thechnegau dyddio archaeolegol eraill i roi darlun cliriach o bethau a ddigwyddodd yn ystod y cyfnod Neolithig ym Mhrydain (4000 - 2000CC).

Defnyddiodd yr ymchwilwyr eu techneg newydd i archwilio arteffactau a adferwyd o 40 o gaeadleoedd â sarnau - cylchoedd neu arcau o ffosydd a chloddiau a all fod hyd at 300 metr o led ac a oedd ymhlith yr henebion cyntaf a adeiladwyd ym Mhrydain.

O’r blaen, y gred oedd bod caeadleoedd â sarnau wedi ymledu’n araf dros y wlad dros bum canrif, rhwng 3700-3000CC. Fodd bynnag llwyddodd y tîm ymchwil i ddangos i’r caeadleoedd hyn ymledu o fewn tua 75 o flynyddoedd.

Dangosodd yr ymchwil fod y cyfnod Neolithig wedi dechrau’n araf, wedi'i ddilyn gan dwf cyflym o ran masnach a thechnoleg. Cymerodd arferion ffermio a gymerodd 200 o flynyddoedd i symud o Swydd Caint i Swydd Caerloyw, 50 o flynyddoedd yn unig i symud o Cheltenham i Aberdeen. Erbyn 3700-3800CC, roedd y Prydeinwyr cynnar wedi datblygu crochenwaith ag ardduniadau o arddulliau rhanbarthol ac roedd rhwydweithiau masnachu pellter hir hefyd yn cael eu sefydlu ar gyfer bwyeill cerrig a mathau penodol eraill o grochenwaith. Roedd trais cyfunol hefyd yn fwy cyffredin pan gafodd y caeadleoedd eu hadeiladau ac ymosodwyd ar nifer gan niferoedd mawr o bobl.

"Hyd yn hyn, roedd gennym ddarlun eithaf bras yn unig o gronoleg digwyddiadau yn ystod y cyfnod cythryblus hwn yn ein hanes", meddai’r Athro Alasdair Whittle. "Mae’r ymchwil hon yn herio’n sylfaenol y syniad mai dim ond ychydig a ddigwyddodd ymhlith ein ffermwyr yn Oes y Cerrig.

"Bellach gallwn ni feddwl am y cyfnod Neolithig yn nhermau newidiadau cyflymach, pobl yn symud yn ddi-baid a syniadau’n cael eu hymledu’n gyflym. Gyda dyddio mwy cywir , nid yw’r cyfnod Neolithig bellach yn gyfnod cysglyd ac aneglur lle mai’r sefyllfa arferol yw bwndelu popeth gyda’i gilydd."

Ychwanegodd Dr Alex Bayliss, arbenigwr ar ddyddio gwyddonol gydag English Heritage: "Trwy ddyddio’r caeadleoedd hyn yn fwy cywir, bellach rydym yn gwybod bod rhywbeth wedi digwydd yn eithaf penodol rhyw 5,700 o flynyddoedd yn ôl; mae cyflymder y digwyddiadau wedi dymchwelyd ein canfyddiad o gynhanes yn llwyr."

Dechreuodd yr ymchwil yn 2003 a chafodd ei hariannu gan English Heritage a’r Cyngor Ymchwilio i’r Celfyddydau a’r Dyniaethau. Mae manylion am y prosiect a’i ddarganfyddiadau yn y llyfr Gathering Time: dating the early Neolithic enclosures of southern Britain and Ireland, wedi’i gyhoeddi gan Oxbow Books ar ddiwedd mis Mehefin.

 

Tags