Skip to content
Skip to navigation menu

English

Goleuni newydd ar ddirgelwch y dyfrgwn

19 Gorffennaf 2011

Eleanor Kean and otter WEBEleanor Kean

Gwyddonwyr Caerdydd yn darganfod ynghylch bywydau unig a dirgel dyfrgwn Prydeinig – diolch i gymorth gan y cyhoedd.

Deallwyd eisoes bod dyfrgwn yn defnyddio arogl fel eu prif ffordd o gyfathrebu. Fodd bynnag, nid oeddem yn gwybod llawer ynglŷn â pha wybodaeth oedd yn cael ei chyfleu neu swyddogaethau cymdeithasol yr arogl.

Rhan o’r broblem i wyddonwyr fu natur wibiog y dyfrgi yn y gwyllt. Fe wnaeth Prosiect arloesol Prifysgol Caerdydd ar Ddyfrgwn, sy’n cael ei arwain gan y Dr Elizabeth Chadwick ar hyn o bryd, ymdrin â’r broblem trwy apelio ar y cyhoedd i anfon dyfrgwn wedi marw yr oeddent yn dod o hyd iddynt. Trwy ymuno â’r Dr Carsten Müller, ecolegydd cemegol ac Eleanor Kean, ymchwilydd ôl-radd, mae’r gwyddonwyr wedi gallu astudio’r chwarennau arogl o fwy na 150 o ddyfrgwn, gan wneud darganfyddiadau newydd ynghylch arwyddion arogl.

Mae’r tîm yn Ysgol y Biowyddorau wedi darganfod cymysgedd cymhleth o 432 o gemegolion, yn cynnwys rhai y credid yn y gorffennol nad oeddent yn bresennol yn secretiadau dyfrgwn. Fe wnaethant hefyd ddarganfod gwahaniaethau amlwg mewn arogl yn dibynnu ar oedran a rhyw.

Canfu’r tîm y gallent wahaniaethu’n llwyddiannus rhwng aroglau dyfrgwn sy’n oedolion a dyfrgwn ifanc. Roedd gwahaniaethau hefyd rhwng aroglau gwryw a benyw mewn dyfrgwn sy’n oedolion, ond nid yn y rhai ifanc. Awgryma’r darganfyddiad fod gan arogl rôl mewn denu cymar.

Roedd y gwahaniaeth mwyaf rhwng dyfrgwn benywaidd beichiog neu ddyfrgwn benywaidd sy’n llaetha a dyfrgwn gwrywaidd neu ddyfrgwn ifanc. Gwyddom fod dyfrgwn gwrywaidd yn lladd cenau, felly mae mamau yn debygol o fod yn ddirgelaidd iawn. Dywedir bod benywod yn gollwng eu hymgarthion mewn dŵr, o bosibl i guddio’r gwahaniaethau mewn arogl y sylwodd tîm Caerdydd arnynt.

Dywedodd y fyfyrwraig ôl-radd o Ysgol y Biowyddorau, Eleanor Kean, a arweiniodd yr ymchwil ar arogl: "Rydym ni wedi gallu astudio’r cymhlethdod a’r amrywiaeth mewn arwyddion dyfrgwn yn llawer mwy manwl na’r hyn a oedd yn bosibl yn y gorffennol. O’r herwydd, rydym ni’n ddiolchgar iawn i aelodau o’r cyhoedd, Asiantaeth yr Amgylchedd y DU, RWE npower a phawb arall sydd wedi helpu gyda’r Prosiect Dyfrgwn. Ein canfyddiadau yw’r cam cyntaf at gael dealltwriaeth well o ddyfrgwn yn cyfathrebu trwy arogl, a gallai hyn helpu monitro poblogaethau gwyllt y rhywogaeth yn well yn y dyfodol."

Mae Amanda Best, arbenigwr Asiantaeth yr Amgylchedd ar fioamrywiaeth ar gyfer Swydd Efrog, yn gobeithio llawer ar gyfer yr ymchwil. Dywedodd: "Mae’n newyddion gwych ein bod ni nawr yn gwybod bod gwahaniaethau mewn aroglau dyfrgwn.

"Mae dyfrgwn yn dod yn ôl i’n hardal oherwydd bod cyflenwadau da o bysgod yn ein hafonydd ni. Mae hyn, yn ei dro, yn dangos bod ansawdd y dŵr yn dda."

Cyhoeddwyd canfyddiadau tîm Caerdydd yn ddiweddar yn y cylchgrawn Chemical Senses.