Skip to content
Skip to navigation menu

English

Prawf newydd yn rhagfynegi cyfnod goroesi cleifion canser y gwaed

08 Gorffennaf 2014

leukaemia cells_web

Mae gwyddonwyr wedi datblygu prawf sy’n rhagfynegi’n gywir y prognosis i gleifion â’r math mwyaf cyffredin o lewcemia.

Gallai’r darganfyddiadau hefyd ddylanwadu ar ddatblygiad prawf prognostig ar gyfer cleifion â mathau eraill o ganser.

Defnyddiodd ymchwilwyr o’r Ysgol Feddygaeth dechnegau arloesol i fesur hyd a gweithrediad strwythurau mân iawn o’r enw ‘telomeres’ – rhannau ailadroddol o DNA sydd i’w cael wrth ddiwedd cromosomau.

Defnyddiont y technegau hyn i bennu a oedd y telomeres yn gweithio ai peidio mewn celloedd o gleifion â lewcemia lymffosytig cronig (CLL). Roedd canlyniad clinigol gwaeth o lawer i’w weld ymhlith cleifion â telomeres camweithredol byr o gymharu â’r rhai â telomeres hir a gweithredol.

Mae’r astudiaeth, a ariannwyd gan yr elusen er canserau’r gwaed Leukaemia & Lymphoma Research a Cancer Research UK, wedi’i chyhoeddi ar-lein yn y British Journal of Haematology.

Mae CLL yn effeithio ar gelloedd gwyn y gwaed yn y mêr, gan achosi amrywiaeth o broblemau gyda’r system imiwnedd. Mae dros 4,000 o bobl yn cael diagnosis ohono yn y DU bob blwyddyn ac, ar hyn o bryd, nid oes iachâd i’r rhan fwyaf o gleifion.

Meddai’r Athro Chris Pepper, a arweiniodd yr ymchwil yn Ysgol Feddygaeth Prifysgol Caerdydd: "Am y tro cyntaf, mae’n bosibl rhagfynegi’n hyderus y canlyniad clinigol ar gyfer cleifion CLL unigol ar adeg gwneud diagnosis, ar sail dadansoddiad cywir o hyd y telomeres mewn celloedd canser. Dylai hyn fod yn werthfawr tu hwnt i feddygon, cleifion a’u teuluoedd, ac nid oes unrhyw reswm pam na ddylid rhoi’r arf prognostig pwysig hwn ar waith yn helaeth yn y dyfodol agos."

Mae rhoi prognosis cywir i gleifion wedi bod yn her sylweddol i feddygon. Er bod rhai cleifion yn goroesi am ychydig fisoedd yn unig ar ôl diagnosis, gall eraill fyw am ddegawdau lawer ac ni fydd byth angen triniaeth ar rai. Bydd rhagfynegi a yw clefyd claf unigol yn debygol o fod yn ffyrnig ai peidio yn helpu meddygon i ddewis y driniaeth fwyaf priodol ac effeithiol.

Dywedodd Dr Matt Kaiser, Pennaeth Ymchwil yn Leukaemia & Lymphoma Research: "Mae cywirdeb y prawf hwn o ran rhagfynegi sut bydd clefyd unigolyn yn datblygu yn ddigynsail ac, os bydd treialon clinigol yn cadarnhau hyn, byddai’n helpu meddygon i benderfynu ar y driniaeth orau i gleifion CLL unigol. Mae’n hysbys bod telomeres yn chwarae rhan yn natblygiad mathau eraill o ganser, felly gallai buddion y math hwn o brofi fod yn bellgyrhaeddol."

Mae’n hysbys bod colli telomeres, sef cap ar ddiwedd cromosomau sy’n eu hamddiffyn rhag niwed pan fydd cell yn rhannu, yn cyflymu datblygiad CLL a chanserau eraill. Bob tro y bydd cell yn rhannu, bydd telomeres yn byrhau, a phan fyddant yn mynd yn rhy fyr mewn cell iach, anfonir arwyddion i’r gell roi’r gorau i rannu a marw. Nid yw’r ‘gwiriad diogelwch’ hwn yn gweithio mewn celloedd CLL.

Mae telomeres yn mynd mor fyr mewn celloedd CLL fel bod y cromosomau heb orchudd ac yn gallu cyfuno pan fydd celloedd yn rhannu, gan achosi namau DNA mwy fyth a hyd yn oed mwy o ansefydlogrwydd.

Meddai Henry Scowcroft, Rheolwr Gwybodaeth Wyddonol yn Cancer Research UK: "Mae angen cadarnhau’r darganfyddiadau addawol hyn mewn treialon mwy o faint, ond byddai’r gallu i roi rhagfynegiad cywir i rywun â CLL yn helpu meddygon i deilwra triniaeth yn fwy effeithiol. Gallai hefyd gynnig budd seicolegol pwysig i gleifion sydd newydd gael gwybod bod canser arnynt.

"Un o’r agweddau ar ddiagnosis o ganser sy’n gallu bod yn fwyaf anodd ymdopi ag ef yw’r aros a’r ansicrwydd, ac mae unrhyw beth a allai helpu cleifion i gynllunio’u bywyd a’u dyfodol yn beth da."

I ddechrau, nododd ymchwilwyr Caerdydd hyd allweddol y telomere pan fyddai cyfuno’n dechrau digwydd mewn samplau gan 200 o gleifion CLL. Defnyddiont dechnoleg o’r enw Dadansoddi Hyd Telomere Unigol (STELA). Yna, cafodd hyd y telomere ei gymharu â chofnodion cyfatebol o ganlyniad y claf. Dim ond 13% o’r cleifion yn y grŵp â phrognosis gwael oedd yn fyw o hyd ar ôl 10 mlynedd, o gymharu â 91% o gleifion y dosbarthwyd bod eu clefyd yn datblygu’n araf. Yna, cadarnhawyd y darganfyddiadau hyn yn annibynnol mewn ail garfan o 121 o gleifion CLL.

Dolenni cysylltiedig

Yr Ysgol Feddygaeth

Leukaemia & Lymphoma Research

Cancer Research UK