Skip to content
Skip to navigation menu

English

Newid hinsawdd cyflym a rôl y Cefnfor Deheuol

08 Ebrill 2013

Climate change_webPluen o lwch oddi ar arfordir Ariannin a ddelweddwyd gan ddefnyddio’r Spectroradiomedr (MODIS) ar loeren Aqua NASA. Crëwyd delwedd NASA gan Jeff Schmaltz, Tîm Ymateb Cyflym MODIS, Canolfan Hedfan Gofod Goddard.

Mae gwyddonwyr o Brifysgol Caerdydd a Phrifysgol Barcelona wedi darganfod cliwiau newydd ynglŷn â newid hinsawdd cyflym yn y gorffennol.

Mae’r ymchwil, a gyhoeddir y mis hwn yn y cyfnodolyn Nature Geoscience, yn dod i’r casgliad fod ad-drefniadau eigionegol a phrosesau biolegol yn gysylltiedig â’r cyflenwad o lwch yn yr awyr yn y Cefnfor Deheuol, a bod y cysylltiad hwn wedi chwarae rhan allweddol mewn amrywiadau cyflym yn y gorffennol mewn lefelau carbon deuocsid atmosfferig, sef elfen hanfodol yn system yr hinsawdd.

Bu’r gwyddonwyr yn astudio craidd gwaddodion morol o’r Cefnfor Deheuol ac aethant ati i ail-greu arwyddiannau cemegol ar ddyfnderoedd dŵr gwahanol gan ddefnyddio cymarebau isotop sefydlog yng nghregyn foraminiffera, sef organebau morol ungellog. Canfuont fod y gwahaniaeth cemegol rhwng lefel ganolradd a dyfroedd dyfnion dros y 300,000 mlynedd diwethaf yn debyg iawn i’r newidiadau mewn lefelau carbon deuocsid atmosfferig a llwch a chwythir gan y gwynt yn dod i mewn.

Esboniodd Dr Martin Ziegler, o Ysgol Gwyddorau’r Ddaear a’r Môr: "Y cefnfor dwfn yw’r gronfa fwyaf o bell ffordd o garbon sydd ar gael ar raddfeydd amser byr. Yn y Cefnfor Deheuol, mae dŵr o’r dwfn yn codi i wyneb y môr ac yn dod i gysylltiad â’r atmosffer. Bydd y dyfroedd hyn yn rhyddhau eu carbon i’r atmosffer oni bai bod ffytoplancton morol yn dal y carbon hwn drwy ffotosynthesis ac yn ei gludo’n ôl i’r dwfn pan fydd yn marw ac yn suddo. Credir bod effeithlonrwydd y gweithgarwch biolegol hwn yn y Cefnfor Deheuol yn dibynnu ar gyfraniad maetholion, sef haearn, a gynhwysir mewn llwch a chwythir gan  y gwynt. Yr effeithlonrwydd hwn hefyd sy’n pennu cryfder haeniad cemegol yn y Cefnfor Deheuol."

Ychwanegodd yr Athro Ian Hall, o Ysgol Gwyddorau’r Ddaear a’r Môr: "Mae ein hastudiaeth yn canfod newidiadau mawr yn haeniad cemegol y Cefnfor Deheuol, nid yn unig ar draws y newidiadau o oesoedd yr ia i amodau rhyngrewlifol cynnes, ond hefyd ar raddfeydd amser milflwyddol, mwy cyflym. Fodd bynnag, mae newidiadau mewn llif llwch ar y graddfeydd amser byr hyn yn llai o lawer. Fe allai hyn awgrymu bod yr ymateb biolegol i newid mewn llwch yn dod i mewn yn fwy sensitif o lawer pan fydd y llif llwch yn gymharol isel fel ydyw heddiw. Gallai’r broses ffrwythloni haearn hon fod yn bwysicach felly nag a feddyliwyd yn flaenorol"

Mae’r canfyddiadau hyn yn cynnig meincnod pwysig ar gyfer astudiaethau modelu hinsawdd, a bydd angen mwy o ymchwil i bennu arwyddocâd ac effaith newidiadau yn y dyfodol o ran llwch yn dod i mewn yn y Cefnfor Deheuol.

Cefnogwyd yr ymchwil gan Gyngor Ymchwil Amgylchedd Naturiol y DU ac mae’n rhan o rwydwaith hyfforddiant rhyngwladol Gateways, a ariennir gan 7fed Rhaglen Fframwaith yr Undeb Ewropeaidd.  

Dolenni cysylltiedig

Ysgol Gwyddorau’r Ddaear a’r Môr

 

Newyddion Diweddaraf