Skip to content
Skip to navigation menu

English

Cofio Archie

01 Rhagfyr 2008

Daeth darlun cyfareddol a chymhleth o’r Athro Archie Cochrane i’r amlwg wrth i feddygon, haneswyr, gwleidyddion amlwg a chyn-gydweithwyr ymgasglu yn y Brifysgol i gofio un o’r ffigurau mwyaf arwyddocaol yn hanes gofal iechyd.

Lansiodd Prif Weinidog Cymru, Rhodri Morgan, y diwrnod o fyfyrdodau ar yr Athro Cochrane, a wnaeth arloesi ymagwedd fodern at feddyginiaeth gydag astudiaethau gorfanwl o glefyd yr ysgyfaint yng nghymunedau glofaol y Rhondda Fach yn ystod y 1950au. Bu farw ym 1988 a chafodd Cydweithrediad Cochrane – cronfa ddata ryngwladol o dystiolaeth ymchwil feddygol – ei enwi er anrhydedd iddo.

Siaradodd y Prif Weinidog am brofiadau cynnar yr Athro Cochrane yn Rhyfel Cartref Sbaen ac ychwanegodd: "Yr hyn y mae’n fwyaf adnabyddus amdano yw’r ffordd y gwnaeth ddiffinio a chrisialu hapbrofion gyda rheolydd. Ond, mae cyfraniad Archie Cochrane yn ehangach na hynny - mae’n cynnwys meddyginiaeth sy’n seiliedig ymhlith pobl, ymwneud â’r cleifion, cydraddoldeb mewn meddyginiaeth. Yr hyn yr hoffwn i ei weld yn fawr yw ffilm neu raglen ddogfen am Archie Cochrane ar y teledu - roedd ganddo ryw ddeg bywyd cyffredin wedi’u cyfuno’n un."

Cafodd ei ailadrodd gan weinidog iechyd Lywodraeth Cynulliad Cymru, Edwina Hart, a siaradodd am waddol oesol gwaith mwyaf dylanwadol yr Athro Cochrane ‘Effectiveness and Efficiency: Random Reflections on the Health Service’. Meddai: "Pan rwyf i’n ystyried y GIG, y ddau air hynny – effeithiolrwydd ac effeithlonrwydd – yw’r ddau air rwy’n cadw yn fy meddwl yn fy ngwaith fel gweinidog."

Yn ogystal, clywodd y digwyddiad diwrnod yn narlithfa Reardon Smith gan lawer o academyddion a fu’n gweithio gyda’r Athro Cochrane. Dywedodd yr Athro Peter Elwood, a gyflawnodd nifer o dreialon o dan ei arweiniad, gan gynnwys gwaith a dorrodd dir newydd, ar fuddion aspirin i’r galon: "Heb os, yr hyn fyddai’n rhoi’r boddhad mwyaf iddo heddiw yw Cydweithrediad Cochrane a datblygiad meddyginiaeth ar sail tystiolaeth. Mae’n siŵr na fyddai’n hoff o’r amlygrwydd sy’n cael ei roi i’w enw ei hun - ond roedd yn haeddu hynny."

Siaradodd yr Athro Max Blythe, a fu’n gweithio gyda’r Athro Cochrane ar ei hunangofiant, am rai o’r profiadau tywyllach yn fywyd a wnaeth helpu i lywio ei ymagwedd at feddyginiaeth. Siaradodd Dr Julian Tudor-Hart, arloeswr arall yn hanes meddygaeth Cymru, am ei berthynas ei hun â’r Athro Cochrane – a’u dadleuon achlysurol. Fe’i disgrifiwyd gan gyn-gydweithiwr arall, yr Athro Sir Iain Chalmers, a sefydlodd Gasgliad Cochrane, fel "ysbrydoliaeth a ffrind personol hefyd."

Talwyd teyrngedau fideo hefyd i’r Athro Cochrane, a fu’n Athro Twbercwlosis a Chlefydau’r Frest yn Ysgol Feddygaeth Genedlaethol Cymru, a luniodd ysgolion gofal iechyd Prifysgol Caerdydd yn ddiweddarach. Roeddent yn cynnwys.

Yr Athro Kay Dickersin o Ysgol Iechyd y Cyhoedd ym Mhrifysgol Johns Hopkins, Yr Athro Donald Berwick o Ysgol Iechyd y Cyhoedd Harvard, a Syr Michael Marmot, Cyfarwyddwyr Sefydliad y Gymdeithas ac Iechyd Rhyngwladol.

Mynychwyd y digwyddiad hefyd gan nai'r Athro Cochrane, Joe Stalker a’i wraig Maggie, a oedd yn falch iawn o’r diwrnod a gynhaliwyd er anrhydedd iddo. I gael mwy o wybodaeth am Archie Cochrane: http://www.caerdydd.ac.uk/insrv/libraries/scolar/archives/cochrane/index.html