Skip to content
Skip to navigation menu

English

Cydnabyddiaeth frenhinol i ymchwil yng Nghaerdydd

18 Tachwedd 2009

Cafodd gwaith ymchwil arloesol gan y Brifysgol i drais, alcohol a diogelwch yn hwyr yn y nos ei gydnabod ag un o brif wobrau’r byd academaidd.

Mae Grŵp Ymchwil Trais a'r Gymdeithas y Brifysgol ymhlith enillwyr Gwobr Pen Blwydd y Frenhines am ragoriaeth mewn addysg uwch, a gyhoeddwyd heno mewn seremoni ym Mhalas St James, Llundain. Bydd Ei Mawrhydi y Frenhines yn cyflwyno’r wobr i’r Brifysgol ym Mhalas Buckingham ym mis Chwefror.

Am dros ddegawd, cafodd canfyddiadau’r Grŵp Ymchwil eu defnyddio’n ymarferol wrth fynd i’r afael â niweidiau yn hwyr yn y nos yng nghanol dinasoedd. Rheswm allweddol dros ennill y Wobr oedd gwaith y Grŵp yn sefydlu partneriaeth brototeip yn 1996, sef Partneriaeth Lleihau Trosedd yng Nghaerdydd. Bu academyddion, gweithwyr proffesiynol ym maes iechyd, Heddlu De Cymru a Chyngor Caerdydd yn cydweithio i ddarganfod y mannau gwaethaf am drais. Yn ystod y cyfnod hwn, cafodd Caerdydd ei chydnabod fel y ddinas ddiogelaf o’i maint yn y DG. Yn dilyn deddfwriaeth gan y Llywodraeth, mae llawer o gymunedau eraill erbyn hyn wedi mabwysiadu model bartneriaeth Caerdydd, sy’n cael ei hadnabod yng Nghymru fel Partneriaethau Diogelwch Cymunedol.

Ymhlith cyflawniadau allweddol eraill y Grŵp, sy’n cynnwys academyddion o feysydd Deintyddiaeth, Meddygaeth, Seicoleg a Busnes, mae:

  • Defnyddio data dienw ynglŷn â damweiniau ac achosion brys i ddarganfod y tueddiadau mewn perthynas â thrais yn hwyr yn y nos. Defnyddir hwn gan Bartneriaethau Diogelwch Cymunedol ac yn arolwg blynyddol y Grŵp o drais yn genedlaethol
  • Rhaglenni newydd o ofal i ddioddefwyr trais ym mhob cam o’u triniaeth, gan gynnwys gwasanaeth newydd ar gyfer straen wedi trawma
  • Darganfod ffactorau risg ar gyfer trais – gan gynnwys symudiadau tyrfaoedd, lefelau gwyliadwriaeth Teledu Cylch Cyfyng a phris alcohol.
  • Ymchwil i niweidiau â gwydr sydd wedi arwain at gyflwyno gwydrau o wydr gwydn a phlastig mewn tafarnau a chlybiau nos
  • Ymchwil yn arwain at greu Sefydliad Gwyddor Heddlu’r Prifysgolion – cydweithio rhwng Prifysgol Caerdydd, Prifysgol Morgannwg a Heddlu De Cymru, sy’n cyfuno ymchwil plismona ymarferol â hyfforddiant yr heddlu
  • Datblygu polisi rhyngwladol ar gyfer Cynghrair Atal Trais Sefydliad Iechyd y Byd

Dywedodd Prif Weinidog Llywodraeth Cynulliad Cymru, Rhodri Morgan: "Mae Gwobr Pen Blwydd y Frenhines yn un o’r anrhydeddau pennaf y gellir eu dyfarnu i Brifysgol a dylai Prifysgol Caerdydd ymfalchïo yn ei chyflawniad.

"Hoffwn longyfarch yn wresog yr Athro Jonathan Shepherd a’i dîm oherwydd mae eu gwaith wedi gwneud gwir wahaniaeth i gynifer o bobl sy’n byw ym mhrifddinas Cymru a phobl sy’n teithio iddi i fwynhau ei hatyniadau ddydd a nos. Mae’n bwysig fod y bobl hyn yn teimlo’n ddiogel ac mae ymchwil y Brifysgol i achos niwed treisgar a ffyrdd posibl o leihau niwed yn helpu i gyflawni hynny.

"Sefydlwyd Grŵp Atal Trais Caerdydd i droi’r ymchwil hwn yn weithredu ymarferol. Mae canlyniadau gwaith y Grŵp yn dweud y cyfan – 40 y cant yn llai o drais yn ardal Caerdydd."

Dywedodd Is-ganghellor Prifysgol Caerdydd, Dr David Grant: "Nid buddugoliaeth i Brifysgol Caerdydd yn unig yw hyn, ond i’r gymuned gyfan.

"Mae’r Grŵp Ymchwil Trais a'r Gymdeithas yn enghraifft berffaith o sut gall rhagoriaeth academaidd ddod â manteision ymarferol. Cafodd darganfyddiadau’r tîm ynglŷn ag achosion a chanlyniadau trais eu cydnabod o amgylch y byd fel ymchwil arloesol. Cafodd yr arloesi ei roi ar waith wedyn trwy gyfrwng Partneriaeth Diogelwch Cymunedol Caerdydd, gan wneud ein strydoedd yn fwy diogel mewn ffordd a gafodd ei mabwysiadu bellach ledled y DG.

"Yn naturiol, rydym ni ym Mhrifysgol Caerdydd wrth ein bodd fod llwyddiant yr Athro Shepherd a’i dîm yn golygu ein bod wedi ennill pedair Gwobr Pen Blwydd y Frenhines – un o’r gwobrau mwyaf clodfawr mewn addysg uwch. Credwn hefyd fod hwn yn llwyddiant y gall y GIG, Heddlu De Cymru, Cyngor Caerdydd a’n holl bartneriaid fod yn falch ohono."

Dywedodd yr Athro Jonathan Shepherd, o Ysgol Ddeintyddiaeth Prifysgol Caerdydd a Chyfarwyddwr y Grŵp Ymchwil: "Dechreuais bryderu ynglŷn â’r mater hwn pan oeddwn yn llawfeddyg ifanc yn trin dioddefwyr niweidiau wynebol bob wythnos. Roedd yn anhygoel nad oedd yr heddlu’n cael clywed am lawer o'r achosion rown i’n eu gweld. Dros y blynyddoedd, mae fy nghydweithwyr a fi wedi chwilio am atebion ymarferol trwy ymchwil yn seiliedig ar iechyd. Anrhydedd o’r mwyaf yw ennill y Wobr hon, ac mae’n hwb mawr i’n gwaith parhaus gyda’n partneriaid, yn lleol, yn genedlaethol ac yn rhyngwladol i atal trais cymunedol."

Llwyddiant cymunedol

Cafodd llwyddiant Caerdydd ei groesawu gan bartneriaid.

Dywedodd Prif Gwnstabl Heddlu De Cymru, Barbara Wilding: "Mae Grŵp Ymchwil Trais a Chymdeithas y Brifysgol wedi bod yn un o aelodau allweddol y Bartneriaeth Diogelwch Cymunedol a chyda’n gilydd rydym ni wedi cymryd camau pwysig i fynd i’r afael â thrais yng nghanol y ddinas a gwneud dinas Caerdydd yn lle mwy diogel. Rwyf wrth fy modd fod y grŵp ymchwil wedi ennill y wobr fawreddog hon. Rydym ni nawr, gyda’n partneriaid, yn gobeithio ymestyn y gwaith hwn yn ardal gyfan de Cymru."

Dywedodd y Cynghorydd Judith Woodman, Aelod Gweithredol Cyngor Caerdydd dros Gymunedau, Tai a Chyfiawnder Cymdeithasol: "Rwyf wrth fy modd bod y Grŵp Ymchwil ar Drais yn cael ei gydnabod gyda’r dyfarniad mawreddog hwn. Mae’r gwaith a wnaed wedi gwneud llawer iawn o wahaniaeth. Mae partneriaeth y grŵp wedi golygu bod yr adran iechyd, yr Heddlu a ninnau’n gweithio’n agos gyda’n gilydd gyda dalwyr trwyddedau ac academyddion wedi gwneud ein dinas yn fwy diogel ar gyfer pawb ac mae’n wych bod y llwyddiant hwn yn cael ei gydnabod."

Dywedodd David Francis, Cadeirydd Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro a Hyrwyddwr Cymru gyfan dros leihau trais ac ymosodedd yn erbyn staff y GIG: "Rwyf eisiau llongyfarch yr Athro Shepherd a’i gydweithwyr ym Mhrifysgol Caerdydd ar y llwyddiant hwn. Mae’n cynrychioli blynyddoedd lawer o waith caled gyda’r canlyniad o lawer llai o bobl wedi’u hanafu. Dyma enghraifft ardderchog o waith partneriaeth, gyda’r Brifysgol a’r Bwrdd Iechyd yn gweithio ochr yn ochr â phartneriaid yn yr awdurdod lleol a’r heddlu i wneud ein strydoedd yn fwy diogel ac i gefnogi y rhai sydd wedi dioddef o drais a gwella sefyllfa amddiffyn staff rhag ymosodwyr. Mae gwaith Yr Athro Shepherd wedi bod yn ganolog i’r llwyddiant hwn."

Mae’r Grŵp Ymchwil ar Drais a Chymdeithas yn bedwaredd aelod y Brifysgol i dderbyn Gwobr Pen-blwydd y Frenhines. Yr enillwyr blaenorol yw:

  • Y Sefydliad Geneteg Feddygol. Fe’i sefydlwyd yn 1987 ac yn 2007 enillodd Wobr Pen Blwydd y Frenhines am waith i adnabod achosion genetig clefydau a datblygu profion diagnostig newydd a thriniaethau ar eu cyfer, er budd cleifion a’u teuluoedd.
  • Y Ganolfan Peirianneg Gweithgynhyrchu (MEC).Wedi ei sefydlu yn 1996, gan ennillodd yr MEC Gwobr Pen Blwydd y Frenhines 2000 am ei chyfraniad i’r economi, yn enwedig am eu ddulliau arloesol i greu rhaglen nodedig o gymorth i gwmnïau trwy ddefnyddio’i harbenigedd ymchwil, cyfleusterau modern a throsglwyddo technoleg ymarferol.
  • Yr Athro Tony Campbell (yr Ysgol Feddygaeth). Ennillodd Yr AThro Campbell Wobr Pen-blwydd y Frenhines ym 1998 am ei ddefnydd arloesol o gemoleuedd mewn sefyllfaoedd clinigol sydd wedi chwyldroi ymchwil biofeddygol a diagnosis clinigol, gan drawsnewid y maes ac arwain at welliannau mewn gofal iechyd ledled y byd.