Skip to content
Skip to navigation menu

English

Mynd ar drywydd llwynogod y teledu.

11 Mai 2012

Scenting television foxes - web

Mae gwyddonydd o Gaerdydd wedi bod yn helpu rhaglen Channel 4 o’r enw Foxes Live i ddadansoddi arwyddion sawr y creaduriaid mwyfwy trefol hyn.

Yn aml, credir mai cyfathrebu drwy sawr yw’r dull cyfathrebu pwysicaf i famaliaid. Mae llawer o famaliaid o rywogaethau gwahanol yn gadael arwyddion sawr parhaol mewn mannau amlwg, er mwyn hysbysebu statws atgenhedlu, rhoi arwydd bod ffynonellau’n cael eu defnyddio neu i farcio tiriogaeth, o bosibl.

Yn aml, mae’r sawr yn gymysgedd cymhleth o gemegolion. Fwy na 40 mlynedd yn ôl, gwelodd ymchwilwyr 12 o elfennau anweddol yn chwarenlif llwynoges. Mae’r ymchwil hon wedi’i hailadrodd erbyn hyn, gyda chydweithredu rhwng Dr Eleanor Kean, ecolegydd o Ysgol y Biowyddorau a Windfall Films ar ran rhaglen Channel 4 Foxes Live: Wild in the City, sy’n cael ei dangos yr wythnos hon.

Gan ddefnyddio technoleg a ddefnyddir yn y diwydiannau bwyd, persawr, fferylliaeth a meysydd clinigol a fforensig, datgelodd dadansoddiad o chwarenlif llwynoges fwy na 80 o elfennau, ac roedd llawer o’r rhain yn debyg i chwarenlifau rhefrol dyfrgwn. Y cemegolion mwyaf cyffredin oedd bensaldehyd, sydd ag arogl pleserus fel cnau Almon, 1-octen-3-ol, sydd hefyd yn cael ei alw’n alcohol madarch sydd ag arogl mws neu gnodiog ac (E)-2-octen-1-ol, sydd ag arogl ffrwythau sitrws.

Dywedodd Dr Kean : "Nid ydym yn gwybod beth yn union y mae llwynogod yn amgodio yn y chwarenlifau hyn. Gwyddom o’n hastudiaeth o ddyfrgwn fod eu cymysgeddau cymhleth o arogleuon yn amrywio gydag oedran, rhyw a statws atgenhedlu a hyd yn oed, o un dyfrgi i’r llall. Mae’n debygol bod yr un peth yn wir am lwynogod ond mae angen i ni ddadansoddi mwy o samplau o lawer er mwyn i ni ddirnad beth mae’r llwynogod yn ei ddweud. Mae nifer yr elfennau rydym wedi dod o hyd iddynt yn y chwarenlif yn awgrymu bod y llwynogod yn gadael rhai negeseuon cymhleth iawn a negeseuon lluosog o bosibl, sy’n ymwneud â’u huchafiaeth neu eu hiechyd, er enghraifft."

Dolenni

Ysgol y Biowyddorau