Skip to content
Skip to navigation menu

English

Gwyddonwyr yn darganfod gwerth cudd aur

19 Mehefin 2014

Gold web

Mae gwyddonwyr o Gaerdydd yn darganfod defnyddiau newydd ac annisgwyl ar gyfer aur – metel diledrwy sy’n cael ei ystyried yn draddodiadol yn gemegol anniddorol oherwydd ei allu gwael i adweithio gyda sylweddau eraill.

Mae ymchwilwyr yn yr Ysgol Cemeg yn arloesi gyda ffyrdd newydd o ddefnyddio potensial chwyldroadol aur i gyflymu ac optimeiddio prosesau cemegol mewn ystod o ddiwydiannau o gynhyrchu’r plastig y mae bywyd modern yn dibynnu arno i gynhyrchu ynni sy’n ecogyfeillgar. Dengys astudiaethau mai prif fanteision aur fel catalydd yw ei hyd oes hir, adweithiant anarferol o uchel a sbesiffigedd uchel i’r cynnyrch a ddymunir.

"Mae aur wedi’n swyno ni am filiynau o flynyddoedd, yn bennaf oherwydd ei wrthiant i gyrydu a’i brydferthwch cyson o ganlyniad i hynny," dywedodd yr Athro Graham Hutchings, Cyfarwyddwr FRS Sefydliad Catalyddu Caerdydd. "Fodd bynnag, pan gaiff ei dorri i lawr yn nano-ronynnau, sy’n cynnwys ychydig gannoedd o atomau yn unig, mae’n newid lliw, mae’n dod yn hynod adweithiol, felly, yn groes i’r hen ddywediad, nid yw hyd yn oed popeth aur yn felyn. Mae ein hymchwil i effaith nano-ronynnau aur ar brosesau cemegol a biolegol yn dangos bod adweithiau aur, yn ei ffurf nano-ronynnau, yn gyflymach, yn haws ac, o ran ynni, yn fwy effeithiol, na llawer o gatalyddion eraill."

Mae catalyddu’n dechnoleg alluogi sy’n sail i ryw 80-90% o’r holl nwyddau gwneuthuredig. Mae’r ffenomen yn cynnwys deunydd, nad yw’n un o’r ymweithredyddion, sy’n cyflymu adwaith cemegol a ddymunir heb yr angen am gynnydd mewn tymheredd. Mae catalyddion a ddefnyddir yn gyffredin, fel y rheiny sy’n cynnwys mercwri, wedi profi i fod yn wastraffus, yn beryglus yn amgylcheddol a hyd yn oed yn niweidiol i iechyd dynol. Mae gwyddonwyr wedi darganfod bod aur nid yn unig yn gatalydd dichonol amgen ond hefyd, ar adegau, y catalydd gorau posibl.

Mae’r Athro Hutchings yn credu bod gan aur y potensial i achub bywydau, gwella iechyd dynol a glanhau’r amgylchedd: "Mae gormod o brosesau yn creu gormod o wastraff a dim digon o gynnyrch. Trwy gyflwyno catalydd aur, gallwn leihau’r gwastraff a chynyddu cynhyrchiant er budd nifer o brosesau. Y mwyaf a ddysgwn am y metel gwerthfawr hwn, y mwyaf y teimlaf fod cymdeithas yn priodoli’r math anghywir o werth i aur."

Ychwanega: "Un o’n darganfyddiadau cynnar oedd mai aur oedd y catalydd gorau ar gyfer ffurfio clorid fynil, y brif elfen ar gyfer cynhyrchu PVC ac sydd â’r potensial i ddisodli catalydd mercwri sy’n amgylcheddol niweidiol. Byddai hyn o fudd mawr i gymdeithas. Caiff aur ei ddefnyddio fel catalydd hefyd i ocsideiddio carbon monocsid i garbon deuocsid. Gallai fod yn bosibl defnyddio hyn mewn trychinebau naturiol lle mae pobl wedi cael eu dal mewn gofod caeedig, fel tyllau cloddio, ac mae angen gwaredu carbon monocsid o’r aer – ond hefyd mewn amgylchiadau domestig lle mae pobl yn byw ochr yn ochr â chyfarpar sydd â’r risg o gynhyrchu carbon monocsid o losgi anghyflawn e.e. twymwyr nwy, ffyrnau, injans petrol."

Mae catalyddion yn cael eu datblygu’n barhaus er mwyn cyrraedd lefelau newydd o weithgarwch a detholedd ar gyfer cynhyrchion cemegol y mae cymdeithas yn eu dymuno. Gallai defnyddio aur mewn catalyddu alluogi cymdeithas i wneud gwell ddefnydd o ddeunyddiau crai a defnyddio ffynonellau newydd, gwyrddach trwy gynhyrchu tanwydd, plastig a chemegau eraill o ddeunyddiau adnewyddadwy fel startsh grawn, glyserol a gwastraff wedi’i ailgylchu. Bydd defnyddio catalyddu mewn ffordd ddoethach hefyd yn gostwng ein defnydd o ynni a helpu i ddatganoli gweithgareddau fel puro dŵr a chynhyrchu pŵer trydanol ar raddfa fechan.  

Mae ymchwil yn Sefydliad Catalyddu Caerdydd yn archwilio’r posibilrwydd o ddefnyddio aur fel catalydd "cychwyn oer" mewn systemau pibellau mwg ceir er mwyn gostwng gollyngiadau carbon. Mae’r catalyddion a ddefnyddir ar hyn o bryd yn dibynnu ar wres y bibell fwg i fod yn weithredol. Mae hyn yn golygu mai’r ychydig funudau cyntaf o unrhyw daith sy’n cynhyrchu’r gollyngiadau uchaf o garbon monocsid a nitrogen ocsid. Gan y gall aur weithio ar dymheredd is na chatalyddion confensiynol, gellid ei ddefnyddio ar y cam cynnar hwn.

Dolenni defnyddiol:

Ysgol Cemeg Caerdydd

Sefydliad Catalyddu Caerdydd

 

Tags