Skip to content
Skip to navigation menu

English

Dechrau Asiaidd Defaid

24 Ebrill 2009

Sheep on a hill

Mae astudiaeth enetig sy’n cynnwys y Brifysgol wedi awgrymu bod defaid a fridiwyd yn bennaf ar gyfer eu gwlân a llaeth yn hytrach na’u cig, wedi codi’n gyntaf yn ne orllewin Asia cyn lledu i Ewrop.

Mae tystiolaeth archeolegol wedi dangos bod dofi defaid ar gyfer eu cig wedi digwydd tua 11,000 o flynyddoedd yn ôl yn ne orllewin Asia, cyn lledu i Ewrop, ond tan yn awr, nid oedd neb yn gwybod ymhle y bridiwyd anifeiliaid dof yn hwyrach yn benodol ar gyfer cynnyrch eilaidd, fel gwlân, am y tro cyntaf.

Darganfu’r tîm, gan gynnwys yr Athro Mike Bruford o Ysgol y Biowyddorau, fod yr arbenigedd bridio hwn hefyd wedi digwydd yn ne orllewin Asia yn gyntaf cyn lledu i Ewrop trwy ail ymfudiad. Mae eu canfyddiadau wedi cael eu cyhoeddi yn y cyfnodolyn, Science.

Wrth gyrraedd eu casgliadau, archwiliodd gwyddonwyr retrofirysau mewndarddol yn DNA 1,362 o ddefaid o 133 o fridiau gwahanol o ddefaid dof a’u perthnasau gwyllt agosaf. Mae’r firysau fel ffosilau genetig – wedi’u dal gan ddefaid miloedd o flynyddoedd yn ôl, a’u DNA wedi cael ei amsugno i god genetig yr anifail a’i basio ymlaen at bob cenhedlaeth ddilynol.

Profwyd y defaid am bresenoldeb chwe retrofirws a etifeddir yn annibynnol a chymharodd y tîm gyffredinrwydd y gwahanol firysau ymhlith y grŵp sampl i ganfod pryd yr oedd y firysau wedi heintio’r defaid yn gyntaf. Trwy wneud hyn, roeddent yn gallu adnabod y rhywogaethau hŷn a oedd yn dyddio cyn yr anifeiliaid dof mwy diweddar.

Dywedodd yr Athro Bruford: "Mae agwedd newydd ac arloesol y gwaith hwn sy’n defnyddio mewnosodiadau firaol o DNA i mewn i’r genom er mwyn edrych ar drefn y digwyddiadau pan ddofwyd defaid a phan ddaethant i Ewrop. Gallwn ddangos bod dau gyfnod o ymfudo, oherwydd bod mewnosodiadau firaol gwahanol yn ‘nodi’ cyfnodau gwahanol o amser. Arweiniodd y cyfnod cyntaf at y rhan fwyaf o fridiau cyntefig sydd gennym ni heddiw ac arweiniodd yr ail gyfnod at y rhan fwyaf o fridiau rydym ni bellach yn eu defnyddio’n fasnachol. Nid oedd gan ddulliau blaenorol a oedd yn defnyddio DNA'r nodwedd hon, sy’n golygu nad oeddem yn gallu gwahaniaethu rhwng digwyddiadau mewn realiti a ddigwyddodd ond ychydig i filoedd o flynyddoedd ar wahân. Mae hyn yn ychwanegu cymhlethdod newydd sylweddol i’n dealltwriaeth o ddofi anifeiliaid."

Dywed y tîm y gall y profion a ddefnyddir yn yr ymchwil gael eu cymhwyso i rywogaethau eraill a’u defnyddio i ddiogelu bridiau penodol o anifeiliaid.

Arweiniwyd yr astudiaeth gan Brifysgol Glasgow, ac roedd hefyd yn cynnwys academyddion o, ymhlith eraill, Prifysgol A&M Texas a Phrifysgol Bradford. Mae eu canfyddiadau llawn wedi cael eu cyhoeddi yn y papur ‘Revealing the history of sheep domestication using retrovirus integrations’.

Tags