Skip to content
Skip to navigation menu

English

Ynni’r haul yn dylanwadu ar 1,000 o flynyddoedd o amrywiaeth naturiol yn yr hinsawdd yng Ngogledd yr Iwerydd

07 Mawrth 2014

Solar activity influences climate change

Mae’n bosibl bod newidiadau yn ynni’r haul wedi arwain at newid naturiol amlwg yn yr hinsawdd yn Ewrop dros y 1000 o flynyddoedd diwethaf, yn ôl ymchwilwyr ym Mhrifysgol Caerdydd.

Astudiodd gwyddonwyr waddodion o waelod y môr i benderfynu sut roedd tymheredd Gogledd yr Iwerydd a’i chylchrediad atmosfferig cyfyngedig wedi newid. Mae dyfroedd arwynebol cynnes yn llifo dros Ogledd yr Iwerydd, fel estyniad i Lif y Gwlff, ac mae gwyntoedd gorllewinol cynnes yn gyfrifol am hinsawdd Ewrop sy’n gymharol fwyn, yn enwedig yn y gaeaf. Gall newidiadau bach o ran cludo gwres sy’n gysylltiedig â’r systemau hyn arwain at amrywiaeth ranbarthol yn yr hinsawdd, a chydweddodd canfyddiadau’r astudiaeth ag adroddiadau hanesyddol am newid yn yr hinsawdd, gan gynnwys gaeafau drwg-enwog o lym yn y 16eg a’r 18fed ganrifoedd, sy’n dod cyn diwydiannu byd-eang.

Darganfu’r astudiaeth y gall newidiadau yng ngweithgarwch yr haul gael effaith sylweddol ar ddynameg awyrgylch y môr yng Ngogledd yr Iwerydd, gydag effeithiau posibl ar yr hinsawdd ranbarthol.

Mae rhagfynegiadau’n awgrymu cyfnod hir o weithgarwch isel yr haul dros yr ychydig ddegawdau nesaf, ond bydd unrhyw newidiadau naturiol yn y tymheredd lawer yn llai na’r rhai a grëir gan allyriadau carbon deuocsid dynol, yn ôl ymchwilwyr.

Mae’r astudiaeth, a arweinir gan wyddonwyr Prifysgol Caerdydd, mewn cydweithrediad â chydweithwyr ym Mhrifysgol Bern, yn cael ei chyhoeddi heddiw yn y cylchgrawn Nature Geoscience .

Esboniodd Dr Paola Moffa-Sanchez, yr awdur arweiniol: "Defnyddiom waddodion o waelod y môr, o’r de o Wlad yr Iâ er mwyn astudio newidiadau o ran cerrynt arwyneb cynnes y môr. Gwnaed hyn drwy ddadansoddi cyfansoddiad cemegol micro organeddau ffosiledig a oedd gynt yn byw yn arwyneb y môr. Wedyn, defnyddiwyd y mesuriadau hyn i ailadeiladu tymheredd dŵr y môr a halltedd y cerrynt môr allweddol hwn dros y mil o flynyddoedd diwethaf."

Datgelodd canlyniadau’r dadansoddiadau hyn newidiadau mawr a sydyn o ran tymheredd a halltedd yn y cerrynt cynnes a oedd yn llifo i’r gogledd mewn amserlenni o nifer o ddegawdau i ganrifoedd. Gwelwyd bod amodau oer yn y môr yn cydweddu ag allbwn isel o ran ynni’r haul, ac yn cyfateb i ysbeidiau o weithgarwch isel gan smotiau haul a welwyd ar wyneb yr haul. Gan ddefnyddio model hinsawdd sy’n seiliedig ar ffiseg, roedd yr awduron yn gallu profi ymateb y môr i newidiadau o ran allbwn yr haul a daethant o hyd i ganlyniadau tebyg i’r data.

"Trwy ddefnyddio model yr hinsawdd, roedd hefyd yn bosibl archwilio sut yr oedd y newidiadau o ran allbwn yr haul yn effeithio ar gylchrediad wyneb Môr yr Iwerydd", meddai’r Athro Ian Hall, cydawdur yr astudiaeth. "Yn nodweddiadol, mae cylchrediad wyneb Môr yr Iwerydd yn gysylltiedig yn agos â newidiadau mewn patrymau’r gwynt. Datgelodd dadansoddiad o gydran yr awyrgylch ym model yr hinsawdd, yn ystod cyfnodau o weithgarwch lleiaf yr haul, fod system pwysedd uchel i’r gorllewin o Ynysoedd Prydain. Yn aml, gelwir y nodwedd hon yn blocio atmosfferig, a chaiff yr enw hwn oherwydd ei bod yn blocio’r gwyntoedd gorllewinol cynnes, gan eu dargyfeirio a chaniatáu i awyr oer o’r Arctig lifo i’r De, gan ddod â gaeafau garw i Ewrop, fel y rhai a gafwyd yn ddiweddar yn 2010 a 2013."

Yn y gorffennol, mae astudiaethau meteorolegol wedi dod o hyd i effeithiau tebyg o ran amrywioldeb yr haul ar gryfder a hyd blocio atmosfferig yn y gaeaf dros y 50 o flynyddoedd diwethaf, ac er nad yw union natur y berthynas hon yn glir eto, credir ei fod oherwydd prosesau cymhleth sy’n digwydd yn haenau uchaf yr awyrgylch, sef y stratosffer.

Ychwanegodd Dr Paola Moffa-Sanchez : "Yn yr astudiaeth hon, rydym yn dangos bod y berthynas hon hefyd yn bodoli mewn amserlenni hwy ac mae’n bosibl bod y newidiadau mawr yn y môr, a gofnodwyd yn y microffosilau, wedi helpu i gynnal y patrwm atmosfferig hwn. Yn wir, rydym yn cynnig y gallai’r ymateb cyfunol hwn gan y môr a’r awyrgylch i’r allbynnau haul lleiaf helpu i esbonio’r gaeafau drwg-enwog o lym a gafwyd ledled Ewrop rhwng yr 16eg ganrif a’r 18fed ganrif, sy’n cael eu darlunio mor fyw mewn llawer o beintiadau, gan gynnwys rhai o’r Ffeiriau Rhew enwog yn Llundain ar Afon Tafwys, ond hefyd yn arwain at fethiannau helaeth o ran cnydau, a newyn, fel y cadarnheir yn y cofnod o brisiau gwenith yn ystod y cyfnodau hyn."

Mae’r astudiaeth yn dod i’r casgliad, er bod y newidiadau mewn tymheredd a ddisgwylir o ran gweithgarwch yr haul yn y dyfodol lawer llai na’r cynhesu gan allyriadau carbon deuocsid gan ddynolryw, dylid cymryd amrywioldeb rhanbarthol yn yr hinsawdd sy’n gysylltiedig ag effeithiau allbynnau’r haul i ystyriaeth wrth wneud rhagamcaniadau o ran yr hinsawdd yn y dyfodol.

Delweddau: Llun cyfansawdd a grëwyd o dair delwedd a derbyniwyd gan offer MODIS a gafodd eu cludo ar loerennau Terra ac Aqua NASA sy’n cylchdroi o gwmpas y pegynau.  Derbyniwyd y delweddau yng Ngorsaf Derbyn Lloerennau Dundee am 1151, 1205 a 1342 UTC ar 7 Ionawr 2010.