Skip to content
Skip to navigation menu

English

Gall bôn-gelloedd ‘danio’ datblygiad canser y coluddyn

17 Rhagfyr 2008

Mae ymchwiliad newydd wedi darganfod am y tro cyntaf mai bôn-gelloedd allai fod yn achos sylfaenol canser y coluddyn, yn ôl astudiaeth a gyhoeddwyd yn Nature.

Roedd gwyddonwyr, gan gynnwys yr Athro Alan Clarke o Canser Research UK, sy’n gweithio yn Ysgol y Biowyddorau, Sefydliad Beatson Cancer Research UK er Ymchwil Canser yn Glasgow, a Sefydliad Hubrecht yn yr Iseldiroedd - wedi neilltuo bôn-gelloedd yng ngholuddion llygod ac wedi ‘taro allan’ genyn o’r enw APC ohonynt. Yna, dechreuodd y bôn-gelloedd difrodedig hyn luosi y tu hwnt i reolaeth a ffurfio tiwmorau.

Canser y coluddyn yw’r trydydd canser mwyaf cyffredin yn y DU, gan effeithio ar fwy na 36,500 o bobl bob blwyddyn. Gallai’r ymchwil hwn baratoi’r ffordd ar gyfer triniaethau newydd i dargedu bôn-gelloedd difrodedig ac i ddiffodd ‘tanio’ y clefyd ganddynt.

Mae bôn-gell yn un sydd, wrth rannu, yn cynhyrchu dwy ‘epilgell’. Bydd un yn parhau’n fôn-gell, tra bydd y llall yn lluosi’n fathau o gelloedd sydd eu hangen ar yr organ er mwyn iddo barhau i weithio. Yn flaenorol, ni allai gwyddonwyr fod yn siŵr a oedd y difrod a oedd yn achosi canser yn digwydd yn uniongyrchol i’r bôn-gelloedd, nau ai’r epilgelloedd oedd cyfrwng achos y tiwmor. Mae’r astudiaeth hon yn cynnig tystiolaeth gref iawn i awgrymu bod y rhan fwyaf o ganserau’r coluddyn yn dechrau o’r bôn-gelloedd.

Meddai awdur yr astudiaeth Dr Owen Sansom, o Sefydliad Beatson Cancer Research UK, a gychwynnodd yr astudiaeth gyda’r Athro Clarke tra’r oedd yn y Brifysgol: "Pan astudiom effaith rhwystro’r genyn APC yn y ‘rhieni’ - neu’r bôn-gelloedd - roedd y canlyniadau’n drawiadol a dechreuodd y celloedd drawsnewid ymhen dyddiau. Roedd hi’n glir bod ‘man tanio’ y clefyd i’w gael yn y bôn-gelloedd. Gan ddefnyddio’r un arbrawf, roedd yr epilgelloedd hefyd wedi datblygu’n diwmorau, ond heb newid yn agos mor aml ag y newidiodd y bôn-gelloedd. Rydym nawr yn edrych i ddeall sut y gallwn ddefnyddio’r canlyniadau hyn i chwilio am y bôn-gelloedd sydd heb y genyn APC, a’u dinistrio."

Meddai’r awdur arweiniol yr Athro Hans Clevers, o Sefydliad Hubrecht: "Rydym wedi’n cyffroi’n fawr gan y canfyddiadau hyn ond mae angen i ni sefydlu a yw’r bôn-gelloedd yn datblygu yn yr un ffordd mewn canserau dynol ag y gwnânt mewn llygod - a bydd hyn yn llunio sylfaen cam nesaf ein hymchwil. Nid oeddem ond wedi edrych ar y genyn APC i ddeall dechrau canser y coluddyn – mae’n debygol bod genynnau eraill hefyd yn chwarae rôl yn natblygiad y clefyd."

Meddai Dr Lesley Walker, cyfarwyddwr gwybodaeth canser Cancer Research UK: "Yn yr un modd â’r rhan fwyaf o ganserau, mae’r gell y daw’r canser ohono’n wreiddiol wedi parhau’n gudd. Felly, mae’r gwaith hwn yn gam mawr ymlaen wrth ddeall gwreiddiau’r clefyd.

"Canser y coluddyn yw un o’r ffurfiau mwyaf cyffredin o ganser felly mae unrhyw beth sy’n ychwanegu at ein dealltwriaeth o’r clefyd yn waith pwysig iawn."

Yn 2007, enillodd yr Athro Syr Martin Evans y Wobr Nobel am Feddygaeth am "gyfres o ddarganfyddiadau arloesol ynghylch bôn-gelloedd embryonig ac ailgyfuniad DNA mewn mamaliaid."

Tags

More Tags