Skip to content
Skip to navigation menu

English

Mynd i’r afael â’r genyn sy’n achosi clefyd Alzheimer

18 Tachwedd 2010

Yr Athro Julie WilliamsYr Athro Julie Williams

Bydd un o arbenigwyr blaenllaw'r brifysgol ym maes canfod genynnau sy’n achosi clefyd Alzheimer yn cwrdd â rhai o arbenigwyr eraill o bedwar ban byd am y tro cyntaf ym Mharis (ddydd Gwener 19 Tachwedd) i geisio rhannu gwybodaeth a chyflymu’r frwydr enynnol yn erbyn y clefyd.

Mae Prosiect Genomeg Rhyngwladol Alzheimer (IGAP) yn gonsortiwm rhyngwladol o bwys sy’n dod â phedair o ganolfannau ymchwil mwyaf blaenllaw’r byd ynghyd am y tro cyntaf. Mae’n cynnwys yr Athro Julie Williams, Ysgol Meddygaeth, sy’n arwain y Risg Genetig ac Amgylcheddol yng Nghlefyd Alzheimer (GERAD).

Meddai’r Athro Williams, Ysgol Meddygaeth: "Mae dod ag arbenigwyr blaenllaw’r byd ynghyd sy’n adnabod y genynnau sy’n cyfrannu at glefyd Alzheimer yn gam cyffrous dros ben ac yn ganlyniad saith mlynedd o ymdrech.

"Gall y cyfarfod fod yn fodd o rannu adnoddau a gwybodaeth, gan olygu y gallwn ni ganfod rhagor o enynnau’n gyflymach.

"Mae genynnau yn ein helpu i dynnu sylw at beth sy’n mynd o’i le ac amlinellu datblygiad Alzheimer. Bydd canfod y genynnau sy’n cyfrannu at glefyd Alzheimer yn datgelu beth sy’n ei achosi ac yn pennu targedau ar gyfer canfod cyffuriau ar ei gyfer."

Yn ddiweddar, cwblhaodd yr Athro Julie Williams y gydastudiaeth fwyaf erioed am y cysylltiadau genomeg eang â chlefyd Alzheimer (GWAS). Cymerodd 16,000 o bobl ran ynddi ac fe’i noddwyd gan y Cyngor Ymchwil Meddygol, Llywodraeth Cynulliad Cymru ac Ymddiriedolaeth Ymchwil Alzheimer.

Cyhoeddwyd yr astudiaeth gan Nature Genetics ac fe amlygwyd dau enyn newydd sy’n gysylltiedig â chlefyd Alzheimer. Cyn hynny, dim ond genyn APOE4 oedd wedi cael ei amlygu fel risg ar gyfer clefyd Alzheimer. Dangosydd yr astudiaeth, am y tro cyntaf, fod dau enyn arall, sef CLU a PICALM, yn gysylltiedig â chlefyd Alzheimer.

Mae’r pedwar grŵp a fydd yn cwrdd ym Mharis yn cynnwys: Consortiwm Genetig Clefyd Alzheimer (ADGC) o’r Unol Daleithiau dan arweiniad Gerard Schellenberg o Ysgol Meddygaeth Prifysgol Pennsylvania; Menter Clefyd Alzheimer Ewrop (EADI) yn Ffrainc dan arweiniad Philippe Amouyel, MD, PhD yn Sefydliad Pasteur Lille a Phrifysgol Lille; Risg Genetig ac Amgylcheddol yng Nghlefyd Alzheimer (GERAD) o’r Deyrnas Unedig dan arweiniad Julie Williams ym Mhrifysgol Caerdydd; a Charfanau’r Galon a Heneiddio mewn Epidemioleg Genomeg (CHARGE) dan arweiniad Sudha Seshadri, MD, ym Mhrifysgol Boston.

Bydd adnabod y genynnau sy’n cyfrannu at y perygl o glefyd Alzheimer a’r hyn sy’n dylanwadu ar gynnydd clefyd yn helpu i amlygu dulliau pathogen sylfaenol. Bydd hyn hefyd yn amlygu proteinau a ffyrdd o ddatblygu cyffuriau yn ogystal â chynnig dulliau genetig o benderfynu pwy sydd fwyaf mewn perygl o ddatblygu clefyd Alzheimer pan fydd camau atal ar gael.

Er bod gan bob consortiwm ei ymchwil ei hun, mae creu Prosiect Genomeg Rhyngwladol Alzheimer (IGAP) yn gydnabyddiaeth y gellir dod â nifer ddigonol o gyfranogwyr ynghyd er mwyn canfod genynnau yn gyflymach.

"Rydym yn llawn cyffro gan fod y cydweithrediad hwn, am y tro cyntaf, yn dod â phob un o’r grwpiau genetig blaenllaw yn y byd sy’n gweithio ym maes clefyd Alzheimer at ei gilydd," meddai Amouyel, Schellenberg, a Seshadri.

Dywedon nhw hefyd: "Mae gennym ddisgwyliadau uchel y bydd cydweithredu fel hyn yn meithrin ein gwybodaeth am y clefyd pwysig hwn yn sylweddol."

Mae clefyd Alzheimer yn anhwylder niwroddirywiol graddol ac nid oes modd ei atal. Y cyfan y gall meddyginiaethau cyfredol ei wneud yw effeithio ryw ychydig ar lymder a dilyniant y clefyd gan olygu bod Alzheimer yn glefyd nad oes modd ei drin i raddau helaeth. Gall clefyd Alzheimer arwain at analluogrwydd llwyr a marwolaeth dros gyfnod o sawl blwyddyn.

Yn Adroddiad Alzheimer y Byd y llynedd, amcangyfrifodd Clefyd Alzheimer Rhyngwladol fod 35.6 miliwn o bobl ledled y byd yn dioddef o ddementia yn 2010, ac y bydd y nifer yn cynyddu i 65.7 miliwn erbyn 2030 ac 115.4 miliwn erbyn 2050.

Amcangyfrifir bod dementia wedi costio $604 biliwn ledled y byd yn 2010.

Dolenni