Skip to content
Skip to navigation menu

English

Tabŵ olaf teledu?

30 Mawrth 2009

Mae gan o leiaf 400,000 o bobl yn y DU anffurfiad i’w hwyneb, dwylo neu gorff. Ond eto i gyd, anaml iawn y mae pobl sydd ag anffurfiad yn cael eu cynrychioli ar y teledu, ac os ydyn nhw, mae hynny’n aml mewn modd ystrydebol, y dihiryn mewn drama neu destun rhaglen ddogfen orfflamychol.

Fodd bynnag, yn ôl ymchwil newydd gan yr Ysgol Newyddiaduriaeth, y Cyfryngau ac Astudiaethau Diwylliannol, byddai’r rhan fwyaf o bobl yn croesawu pobl sydd ag anffurfiad yn cael eu dangos yn fwy cadarnhaol ar y teledu.

Awgryma’r canfyddiadau nad yw’r ymateb negyddol diweddar i gyflwynydd Sianel CBeebies Cerrie Burnell yn nodweddiadol o farn y cyhoedd ar y cyfan. Daw’r adroddiad i’r casgliad hefyd y dylai cynhyrchwyr teledu ddod o hyd i ffyrdd newydd o herio’r anwybodaeth ac anniddigrwydd ynglŷn ag anffurfiaeth, er mwyn dileu’r tabŵ a’r stigma sy’n gysylltiedig ag ef. Gellir cyflawni hyn drwy gynnwys pobl sydd ag anffurfiad mewn modd llai fflamychol, nes bod holl ystod ymddangosiadau dynol yn troi’n safonol ar y teledu, fel y mae mewn bywyd.

Mae’r adroddiad yn ddiweddglo dwy flynedd o ymchwil gan Dr Claire Wardle a’r Dr Tammy Boyce, ac yn cynnwys adolygu 8,650 o oriau rhaglenni teledu, 17 grŵp ffocws a chyfweliadau gyda 16 o gynhyrchwyr y cyfryngau.

Dangosodd yr ymchwil mai yn anaml iawn y mae pobl gydag anffurfiadau yn cael eu dangos ar deledu neu ffilm yn y DU. Pan mae yn digwydd, mewn ffuglen maent yn cael eu dangos fel cymeriadau ysgeler megis Freddie Krueger neu’r Joker, neu gymeriadau encilgar a orfodwyd i guddio rhag cymdeithas megis Phantom of the Opera. Mae cynrychiolaeth ffeithiol fel arfer ar ffurf dogfen ffeithiol, lle dangosir oedolion neu blant gyda chyflwr cynenedigol prin iawn mewn modd gorfflamychol. Roedd pobl a gymrodd ran yn yr ymchwil nad oedd ganddynt unrhyw brofiad personol o anffurfiad yr un mor ddig ynglŷn â’r portread negyddol o anffurfiad â’r rhai yr oedd profiad ohono ganddynt.
Mae’r adroddiad yn argymell nifer o ffyrdd y gall y rhai sy’n gweithio ym myd teledu wneud gwahaniaeth, megis:

  • Cael mwy o bobl gydag anffurfiad o flaen a thu ôl y camerâu, er mwyn i anffurfiad ddod yn fân beth ac nid y brif stori.
  • Rhoi llais i bobl gydag anffurfiad er mwyn peidio ag anwybyddu eu personoliaeth, safbwyntiau a’u barn.
  • Dibynnu llai ar y chwedlau a’r ystrydebau sy’n gysylltiedig ag anffurfiad
  • Cynnwys straeon ynglŷn ag anffurfiad mewn rhaglenni teledu ffuglen sy’n mynd i’r afael â lefelau rhagdybiaethau, anwybodaeth a stigma’r gymdeithas.

Dywedodd Dr Wardle: "Mae teledu’n cynrychioli anffurfiad mewn modd a fyddai’n hollol annerbyniol i nifer o grwpiau lleiafrifol eraill. Mae teledu wedi chwarae ei ran i newid agwedd at iechyd meddwl, hil a rhywioldeb ac mae ganddo gyfrifoldeb i wneud yr un peth gydag anffurfiad. Dylai fod yn gweithio tuag at wneud yr anweledig yn weledig, gan symud i ffwrdd o’r ymddangosiad ‘freak show’ i ymddangosiadau mwy dydd i ddydd, lle mae pobl sydd ag anffurfiad hefyd yn cael llais."

Ariannwyd yr ymchwil gan y Sefydliad Iacháu, elusen genedlaethol, feddygol sy’n cefnogi ymchwil i bob agwedd lawfeddygol a seico-gymdeithasol ar anffurfiad a cholled gweledol ar swyddogaeth, mewn partneriaeth â Swyddfa Ymchwil a Datblygu Cymru, rhan o Lywodraeth Cynulliad Cymru.

Y Sefydliad Iacháu a sefydlodd Canolfan Brydeinig Burns Research mewn partneriaeth â Phrifysgol Caerdydd, Canolfan Cymru ar gyfer Llosgiadau a Llawfeddygaeth Blastig yn Ysbyty Treforys, Abertawe, a Phrifysgol Abertawe. Dyma’r Ganolfan ymchwil academaidd gyntaf o’i bath yn y wlad.

Tags