Skip to content
Skip to navigation menu

English

Yr aderyn a hedodd uwchben y lleill

25 Mawrth 2013

Peregrine Falcon

Mae gwyddonwyr ym Mhrifysgol Caerdydd wedi torri tir newydd o ran deall sut yr esblygodd yr hebog tramor a’r hebog gwlanog mawr i fod yr ysglyfaethwyr gorau.

Mae papur newydd a gyhoeddir heddiw, sy’n datgelu trefn genomau’r ddau hebog eiconig hyn, wedi galluogi gwyddonwyr i ddysgu pa agweddau ar wneuthuriad genynnol yr adar sydd wedi arwain at eu haddasiad unigryw i ffordd o fyw ysglyfaethus.

Mae trefn genomau’r hebogod wedi dangos bod yr adar wedi dioddef newid esblygiadol cyflym ar draws pob genom. O’u cymharu â rhywogaethau eraill o adar, maent yn awgrymu y bu’r adar yn destun cystadleuaeth a phwysau esblygiadol ffyrnig, felly y bu raid iddynt addasu’n gyflym er mwyn dod yn helwyr llwyddiannus.  Mae hebogod yn ei mentro hi’n eithafol er mwyn goroesi, gan fyw’n beryglus iawn yn gyson.

Mae awdur y papur, yr Athro Mike Bruford o Ysgol y Biowyddorau, Caerdydd yn esbonio:

"Dyma’r tro cyntaf y mae genomau adar ysglyfaethus wedi’u rhoi mewn trefn ac mae’r canfyddiadau’n wir yn ddatguddiol, yn enwedig o ran esblygiad hebogod tramor - y rhywogaeth gyflymaf ym myd yr anifeiliaid.  Mae ein hymchwil yn dangos bod hebogod tramor wedi gorfod addasu’n gyflym iawn i oroesi dan bwysau dethol cryf.

"Rydym wedi gallu pennu bod genynnau penodol, sy’n rheoleiddio datblygiad y big, wedi gorfod esblygu i wrthsefyll pwysedd cywasgu eu hysglyfaeth ar gyflymder o hyd at 300 cilometr yr awr.  Hefyd, bu raid i siâp pig yr hebog esblygu er mwyn gallu rhwygo cig ei ysglyfaeth."

Cafwyd trefn y genomau gan wyddonwyr yn gweithio yn Ysgol y Biowyddorau, Caerdydd a Sefydliad Genomeg Beijing yn Tsieina.  Yn debyg i’r adar eu hunain, dywed y gwyddonwyr bod eu genomau’n edrych yn ‘fain ac yn ffyrnig’.

Trwy ddadansoddi’r genomau, canfu’r gwyddonwyr hefyd fod yr hebog tramor a’r hebog gwlanog mawr wedi rhannu hynafiad cyffredin tua 2.1 miliwn o flynyddoedd yn ôl, a bod gan y ddau ohonynt tuag 16,200 o enynnau, sef tua 5,000 yn llai na bod dynol.

Mae’r genomau trefnedig yn galluogi gwyddonwyr i bennu sail enynnol yr hyn sy’n gwneud yr hebogod yn unigryw.  Mae hyn yn bwysig nid yn unig ar gyfer cynyddu ein dealltwriaeth o esblygiad a bioleg y rhywogaethau eiconig hyn, ond hefyd ar gyfer rheoli eu hiechyd a’u cadwraeth.

Caiff y papur, sy’n dwyn y teitl ‘Peregrine and saker falcon genome sequences provide insights into evolution of a predatory lifestyle’, ei gyhoeddi heddiw yn newyddiadur Nature Genetics.

Dolenni defnyddiol


Ysgol y Biowyddorau Caerdydd

International Wildlife Consultants

Sefydliad Genomeg Beijing


Asiantaeth yr Amgylchedd Abu Dhabi