Skip to content
Skip to navigation menu

English

Deall Clefyd Alzheimer

04 Ebrill 2011

Julie WilliamsYr Athro Julie Williams

Mae ymgais un o wyddonwyr blaenllaw’r Brifysgol i chwilio am ffactorau sy’n cynyddu’r risg o ddatblygu clefyd Alzheimer wedi datgelu pum genyn newydd i helpu i nodi beth yn union sy’n mynd o’i le yn yr ymennydd.

Cliciwch yma i wrando

Mae’r Athro Julie Williams o Ganolfan MRC y Brifysgol ar gyfer Geneteg a Genomeg Niwroseiciatrig a’r Sefydliad Ymchwil Niwrowyddoniaeth ac Iechyd Meddwl yn yr Ysgol Feddygaeth, wedi dod o hyd i bum genyn newydd – gan godi cyfanswm y genynnau sy’n cynyddu’r risg o ddatblygu clefyd Alzheimer i ddeg.

"Yr hyn wnaethon ni yn yr astudiaeth hon oedd dilyn gwaith blaenorol mewn rhyw 20,000 o bobl â chlefyd Alzheimer a 40,000 o unigolion iach, gan ddod o hyd i bum genyn newydd sy’n cynyddu’r risg o ddatblygu clefyd Alzheimer," meddai’r Athro Williams, a arweiniodd yr astudiaeth.

"Drwy’n gwaith ymchwil parhaus ni, rydyn ni’n dod o hyd i enynnau sy’n cynyddu risg rhywun o gael clefyd Alzheimer, ac mae hynny’n caniatáu inni fanylu ar yr hyn a allai fod yn mynd o chwith, yn fiolegol, yn yr ymennydd," ychwanegodd.

Cafodd yr astudiaeth ei chyhoeddi yn Nature Genetics ac mae’n cadarnhau bod clefyd Alzheimer yn dal yn anhwylder cymhleth – nid un elfen yn mynd o chwith sydd yma, ond yn hytrach nifer o bethau sy’n cronni.

Os bydd rhywun yn ddigon anlwcus i weld y cyfan o’r elfennau’n mynd o chwith yn yr ymennydd, yna gall proses y clefyd gael ei hysgogi.

Ond, mae canfod y pum genyn newydd wedi galluogi’r tîm i adnabod cyfres o batrymau – lle gallan nhw ddweud bod yna rywbeth gwahanol am ymateb pobl sydd â chlefyd Alzheimer.

Yn benodol, maen nhw’n gallu enwi nifer o ffactorau sy’n cynnwys: system imiwn y dioddefwr, y ffyrdd y mae’r ymennydd yn prosesu colesterol a lipidau ac am y tro cyntaf, proses o’r enw endoseitosis – sydd, mewn ymennydd iach, normal yn symud protein amyloid-beta gwenwynig o’r ymennydd.

Your computer cannot play the audio in your browser. To fix this, you need to make sure both Javascript and Adobe Flash are available.

Get the Adobe Flash plug-in by clicking here

To find out how to enable JavaScript, check the Help option for your browser.


Cardiff University campus users

If you are on the Cardiff University campus and have problems with plug-ins or browsers, you can contact the INSRV Helpdesk on extension 74487 or visit the INSRV webpages


Gwrandewch ar yr Athro Julie Williams yn trafod ei chanfyddiadau diweddaraf

"Yr hyn sy’n gyffrous yw bod y genynnau y gwyddon ni amdanyn nhw bellach – y pum genyn newydd a’r rhai gafodd eu nabod o’r blaen – yn clystyru mewn patrymau," yn ôl yr Athro Williams.

"Felly, mae sawl genyn yn pwyntio bys at y system imiwn, er enghraifft - ac yn dweud bod yna rywbeth gwahanol yn system imiwn pobl sy’n mynd ymlaen i ddatblygu clefyd Alzheimer. Felly mae eu hymateb imiwn neu eu hymateb llidiol nhw yn yr ymennydd yn wahanol mewn clefyd Alzheimer.

"Mae rhai o’r genynnau yn ein harwain ni hefyd at brosesu colesterol a lipidau yn yr ymennydd fel rhywbeth sy’n cynyddu’r risg o ddatblygu’r clefyd.

"Ond y peth mwyaf cyffrous yw maes ymchwil newydd sy’n cyfeirio at broses o’r enw endoseitosis – sef yn y bôn y ffordd y mae cell yn dod â moleciwlau mawr i mewn o’r tu allan, a’u prosesu nhw mewn ffordd benodol iawn.

"Bellach mae gennyn ni bedwar genyn sy’n pwyntio bys at y broses fanwl iawn yma ac mae hyn yn gliw mawr iawn fod y broses yma’n chwarae rhan bwysig yn natblygiad clefyd Alzheimer."

Nid dyma’r tro cyntaf i’r Athro Williams a’i thîm ganfod genynnau mor arwyddocaol. Yn 2009, arweiniodd yr ymchwiliad genetig mwyaf erioed ar glefyd Alzheimer, a oedd yn golygu dadansoddi DNA mwy nag 16,000 o unigolion dros gyfnod o ddwy flynedd gan ddatgelu genynnau newydd sydd â chysylltiad agos â’r salwch.

Ychwanegodd yr Athro Williams: "Mae hon a’n hastudiaethau blaenorol yn golygu’n bod ni’n dechrau rhoi darnau’r jig-so at ei gilydd ac yn dechrau magu dealltwriaeth newydd. Mae yna ffordd bell i fynd eto, ond mae’r jig-so yn dechrau dod at ei gilydd.

"Os gallwn ni ddileu effeithiau niweidiol y genynnau hyn drwy driniaethau, gobeithio y gallwn ni helpu i leihau cyfran y bobl sy’n datblygu clefyd Alzheimer yn y tymor hir."

Cafodd Common Variant at ABCA7, MS4A6A/MS4A4E, EPHA1, CD33 and CD2AP are associated with Alzheimer’s disease ei gyhoeddi yn Nature Genetics.

Cafodd yr ymchwil ei hariannu gan Ymddiriedolaeth Wellcome, y Cyngor Ymchwil Feddygol, Alzheimer’s Research UK a Llywodraeth Cynulliad Cymru.

Dywedodd Rebecca Wood, Prif Weithredwr Alzheimer’s Research UK: "Gwyddonwyr y Deyrnas Unedig sy’n arwain y maes yn ein dealltwriaeth ni o eneteg clefyd Alzheimer. Mae’r canfyddiadau hyn yn gam tuag at drechu dementia. Dydyn ni ddim wedi cael ffordd i atal yr anhwylder trychinebus yma eto, ond mae’r gwaith yma’n debyg o ysgogi syniadau newydd, cydweithredu newydd a rhagor o ymchwil.

"Mae gwyddonwyr y Deyrnas Unedig yn gwneud cynnydd gwych tuag at drechu dementia ac mae angen inni eu cefnogi bob cam o’r ffordd. Drwy fuddsoddi digon mewn ymchwil fe allwn ni gynnig gobaith i’r 35 miliwn o bobl ledled y byd sy’n byw gyda dementia."

Dywedodd yr Athro Chris Kennard, Cadeirydd Bwrdd Niwrowyddoniaeth ac Iechyd Meddwl yr MRC: "Defnyddio geneteg i ddeall tueddiadau unigolion i gael clefydau yw un o nodau strategol mawr yr MRC. Rydyn ni’n cefnogi ymchwil sy’n mynd i’r afael â’r problemau iechyd mawr sy’n codi drwy gydol bywyd, ac felly mae mynd i’r afael â chlefyd Alzheimer yn faes eithriadol o bwysig.

"Mae’r rhain yn ganfyddiadau cyffrous iawn a fydd yn arwain yn y tymor hir, gobeithio, at ddatblygu triniaethau ar gyfer yr anhwylder yma a’r llesgedd y mae’n ei greu."

Ychwanegodd y Dr John Williams, Pennaeth Niwrowyddoniaeth ac Iechyd Meddwl Ymddiriedolaeth Wellcome: "Wrth i’n poblogaeth ni heneiddio, byddwn yn gweld clefyd Alzheimer yn effeithio ar fwyfwy o bobl. Mae’n drallod i’r cleifion ac i’w teuluoedd ac mae’n gosod baich economaidd trwm ar ein cymdeithas ni. Mae deall y prosesau cymhleth sy’n sail i’r clefyd yn hanfodol ar gyfer diagnosis cynharach ac er mwyn datblygu gwell triniaethau.

"Mae’r astudiaeth ddiddorol yma’n cymryd cam arall ar hyd y llwybr yma."

Dolenni

 
Neuroscience & Mental Health Research Institute