Skip to content
Skip to navigation menu

English

Cydweithio i ddatrys dirgelwch salwch meddwl

17 Mai 2013

Neuroscience & Mental Health Research Institute

Mae niwrowyddonwyr, biolegwyr bôn-gelloedd, seicolegwyr a seiciatryddion o’r Brifysgol yn barod i chwalu rhwystrau gwyddonol mewn ymgais i ddatrys dirgelwch salwch meddwl a helpu i ddatblygu triniaethau newydd.

Mae tîm o Sefydliad Niwrowyddoniaeth ac Ymchwil Iechyd Meddwl y Brifysgol wedi sicrhau Dyfarniad Strategol gan Ymddiriedolaeth Wellcome sy’n werth £5.2 miliwn i helpu i gyfuno’r canfyddiadau diweddaraf mewn geneteg, delweddu’r ymennydd, modelau anifeiliaid a bôn-gelloedd.

Wellcome Trust_web

Trwy ddatblygu dull newydd – sef cyfuno arbrofion ar bobl, celloedd ac anifeiliaid am y tro cyntaf – mae tîm Caerdydd yn gobeithio cael dealltwriaeth newydd o sut mae ffactorau risg genetig penodol yn effeithio ar yr ymennydd ac ymddygiad.

Yr Athro Mike OwenYr Athro Mike Owen

"Mae canfyddiadau diweddar mewn geneteg wedi gwella ein dealltwriaeth o salwch meddwl a’r prif anhwylderau seiciatrig mewn ffyrdd newydd pwysig," yn ôl yr Athro Mike Owen o’r Ysgol Feddygaeth, sy’n arwain yr ymchwil.

"Rydym yn gwybod bellach bod anhwylderau fel sgitsoffrenia, anhwylder diffyg canolbwyntio a gorfywiogrwydd, awtistiaeth ac anabledd deallusol yn rhannu rhai o’r un ffactorau risg genetig.

"Mae’r canfyddiadau hefyd yn awgrymu bod annormaleddau mewn synapsau, sef y ffurfiannau y mae celloedd yr ymennydd yn cyfathrebu â’i gilydd trwyddynt, yn arwyddocaol yn yr anhwylderau hyn.

"Y cam nesaf mewn deall yr anhwylderau hyn yw cymryd y canfyddiadau genetig a’u cyfateb i sut mae’r ymennydd yn gweithredu ac yn dylanwadu ar ymddygiad trwy ddefnyddio datblygiadau diweddar yn y niwrowyddorau ac ymchwil bôn-gelloedd," ychwanegodd.

Professor Jeremy HallMae Prifysgol Caerdydd wedi cynnull tîm o wyddonwyr sydd ag arbenigedd cyflenwol mewn seiciatreg a niwrowyddoniaeth ar draws yr Ysgolion Meddygaeth, Biowyddorau a Seicoleg.

Meddai’r Athro Jeremy Hall o’r Ysgol Feddygaeth, sy’n Athro Seiciatreg a Niwrowyddoniaeth a benodwyd yn ddiweddar: "Mae hwn yn gyfle gwych i ni ddatblygu ein dealltwriaeth o anhwylderau sy’n anablu fel sgitsoffrenia ac awtistiaeth, a’n triniaethau ar eu cyfer. Credwn fod dull integredig yn hanfodol i ddeall yr anhwylderau cymhleth hyn.

"Byddwn felly’n ymchwilio i effeithiau risg genetig ar gyfer salwch meddwl mewn celloedd, systemau model a chleifion. Yn ein systemau model, rydym yn ceisio canfod sut mae ffactorau genetig yn newid y ffordd y mae nerfgelloedd yn cyfathrebu â’i gilydd, a’r effaith y mae hyn yn ei chael ar gylchedau’r ymennydd. Bydd hyn yn rhoi llwyfan i ni allu cynllunio triniaethau llawer gwell ar gyfer y cyflyrau hyn."

Lawrence Wilkinson_webMeddai’r Athro Lawrence Wilkinson o’r Ysgol Seicoleg, y mae ei ymchwil yn canolbwyntio ar sut mae mecanweithiau genetig ac epigenetig yn dylanwadu ar y ffordd y mae’r ymennydd yn gweithredu: "Mae deall beth sy’n mynd o’i le mewn anhwylderau’r ymennydd, fel sgitsoffrenia, yn her fawr sy’n gofyn am ymateb mawr gan y niwrowyddonwyr gorau yn y DU.

"Yr hyn sy’n fy nghyffroi am y dull newydd hwn yw’r ffordd y bydd yn ein caniatáu i archwilio bioleg yr anhwylderau ymennydd cymhleth hyn ar sawl lefel, gan ddechrau gyda newidiadau genetig mewn pobl sy’n eu gwneud yn fwy agored i glefydau, ac yna – gan ddefnyddio modelau anifeiliaid a chelloedd yr ymennydd a dyfwyd mewn tiwb profi – mynd i’r afael â sut yn union y mae’r newidiadau genetig hyn yn atal yr ymennydd rhag gweithio’n iawn.

"Yna byddwn yn ystyried y canfyddiadau hyn o safbwynt cleifion er mwyn i ni allu codi’r niwl sy’n amgylchynu ein dealltwriaeth bresennol o anhwylderau’r meddwl a dod o hyd i ffyrdd gwell o’u gwella."

Prof Harwood_webYchwanegodd yr Athro Adrian Harwood o Ysgol y Biowyddorau, sy’n arwain ymchwil ym maes newydd ffarmacoleg gellol, sy’n archwilio sut mae cyffuriau seicotropig yn ymadweithio mewn celloedd: "Mae ymchwilwyr yn awyddus iawn i gael systemau celloedd sy’n berthnasol yn glinigol er mwyn astudio mecanweithiau clefydau a datblygu therapïau cyffuriau newydd.

"Mae hyn yn cynnig cyfle digyffelyb i gau’r bwlch hwn ac ymchwilio i’r cyflwr dynol pwysig hwn ar lefel gellol a molecwlaidd."

Drwy weithio ar draws y gwahanol feysydd ymchwil hyn a’u hintegreiddio, mae’r tîm yn gobeithio y bydd yn cynnig dealltwriaeth newydd ac, yn y pen draw, yn arwain at driniaethau newydd ar gyfer anhwylderau seiciatrig.

Meddai Dr John Williams, Pennaeth Niwrowyddoniaeth ac Iechyd Meddwl yn Ymddiriedolaeth Wellcome: "Er bod anhwylderau iechyd meddwl yn effeithio ar gynifer ag un o bob pedwar o bobl, ychydig iawn o gynnydd rydym wedi’i wneud mewn gwirionedd o ran ein dealltwriaeth o’r clefydau hyn a sut i’w trin, dros gyfnod o sawl degawd.

"Bydd y prosiect hwn yn ein helpu i ddechrau mynd i’r afael o ddifrif â’r problemau genetig a biolegol sydd wrth wraidd y cyflyrau."

 

Dolenni cysylltiedig

Y Sefydliad Niwrowyddoniaeth ac Ymchwil Iechyd Meddwl

Ymddiriedolaeth Wellcome

Yr Ysgol Feddygaeth

Ysgol y Biowyddorau

Yr Ysgol Seicoleg