Skip to content
Skip to navigation menu

English

GALLWN fod o ddifri

13 Mehefin 2008

Ar drothwy penwythnos Wimbledon (23 Mehefin i 6 Gorffennaf), mae ymchwilwyr o Ysgol Gwyddorau Cymdeithasol Caerdydd yn awgrymu y dylai teclynnau cynorthwyo penderfyniadau chwaraeon, tebyg i Hawk-Eye gynnwys rhybudd iechyd.

Mae Hawk-Eye, a theclynnau gweinyddu eraill, sy’n cael eu defnyddio i gynorthwyo neu gymryd lle penderfyniadau dyfarnwyr, yn chwarae rhan gynyddol amlwg yn narllediadau chwaraeon.

Ond mae nifer wedi beirniadu’r dechnoleg newydd, gan gynnwys pencampwr Wimbledon Roger Federer. Yn ystod gem rownd derfynol 2007 yn erbyn Nadal, honnodd Federer bod nam ar y dechnoleg. Er bod Nadal wedi taro pêl a oedd yn ymddangos i wylwyr teledu, y dyfarnwr, ac i Federer ei fod wedi disgyn ymhell tu ôl i’r llinell gefn, dangosodd Hawk-Eye ei fod i mewn. Apeliodd Federer i’r dyfarnwr ond derbyniodd y dyfarnwr benderfyniad Hawk-Eye.

O dan arweiniad yr Athro Harry Collins a’r Dr Robert Evans, mae’r ymchwil newydd, sydd i’w gyhoeddi yn y cylchgrawn Public Understanding of Science, yn cyfeirio at honiadau a wnaed gan Hawk-Eye Innovations ar ei gwefan ynglyn a’r galwadau llinell enwog, dadleuol.

Mae’r papur You cannot be serious! Public Understanding of Technology with special reference to `Hawk-Eye’ yn amau a yw teclynnau tebyg i Hawk-Eye yn gallu bod yn iawn bob tro mewn gwirionedd, ac yn dadlau bod dyfeisiadau tebyg yn gallu arwain at wylwyr yn rhoi gormod o bwyslais ar allu technoleg i ddatrys anghydfod rhwng pobl. Awgryma hefyd y gall dealltwriaeth fwy manwl o sut mae’r ddyfais yn gweithio chwarae rhan bwysig mewn addysg gyhoeddus a’r manteision yn lledu i’r holl broses o benderfyniadau technolegol yn y byd cyhoeddus.

Dywedodd yr Athro Collins: "Defnyddiwyd Hawk-Eye fel y prif enghraifft eglurhaol am mai Hawk-Eye yw’r system fasnachol mwyaf adnabyddus sy’n cael ei ddefnydddio i wneud penderfyniadau yn y prif gystadleuthau tennis, megis Wimbledon. Mae technoleg tebyg i Hawk-Eye i fod i gael gwared ar bob anghydfod ynglŷn â galwadau llinell, ond, mae’n dadansoddi ni yn dangos nad yw Hawk-Eye yn iawn bob tro ac ni ddylid dibynnu arno am y penderfyniad terfynol."

Mae’r papur hefyd yn cynnig yr Egwyddor Penderfynu Awtomataidd. Petai’n cael ei dderbyn byddai’n golygu newidiadau arwyddocaol yn y ffordd mae dyfeisiadau tebyg i Hawk-Eye yn cael eu defnyddio ym myd chwaraeon. Dywed yr Athro Collins: "Er mwyn osgoi unrhyw bosibilrwydd o gam arwain y cyhoedd, credwn y dylai penderfyniadau Hawk-Eye gynnwys datganiad a/neu ddangosydd o faintioli’r camgymeriad posib, fel sy’n arferol mewn gwyddoniaeth. Bydd hyn yn sicrhau bod y cyhoedd yn fwy ymwybodol o gyfyngiadau a phosibiliadau technoleg.

"Gall y fath system fod yn ffordd ddefnyddiol o addysgu’r cyhoedd am gyfyngiadau a phosibiliadau technoleg ac yn fodd i ofyn cwestiynau ynglŷn â faint o sicrwydd gall y cyhoedd briodoli i fesur gwyddonol a theclynnau technolegol.

Mae copi ymlaen llaw ar gael o Adran Cyfathrebu a Chysylltiadau Cyhoeddus Prifysgol Caerdydd neu gan www.cf.ac.uk/socsi/expertise.