Skip to content
Skip to navigation menu

English

Tudalennau coll mwyaf hynafol y byd

04 Mawrth 2008

Mae arbenigwyr ar astudiaeth hynafiaeth ddiweddar ym Mhrifysgol Caerdydd wedi croesawu’r darganfyddiad o’r hyn a ddisgrifiwyd fel "tudalennau coll mwyaf hynafol y byd"

Mae sylw cenedlaethol a rhyngwladol gan y wasg wedi dod â darganfyddiadau ysblennydd diweddar yn Deir al-Surian (‘Mynachlog y Syriaid’) yn yr Aifft at sylw’r cyhoedd.

Yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg, roedd y fynachlog yn ffynhonnell casgliad enwog o lawysgrifau Syriaidd hynafol yn y Llyfrgell Brydeinig. Tybiwyd bod yr holl hen lawysgrifau a fu yno wedi cael eu symud i lyfrgelloedd Ewrop erbyn diwedd y ganrif honno, gyda’r mwyafrif yn mynd i Lundain gan yr Arglwydd Curzon a Dr Henry Tattam.

Fodd bynnag, mae casgliad newydd sylweddol wedi cael ei ddarganfod yn ddiweddar yn ystod gwaith ail-adeiladu ar dŵr hynafol y fynachlog. Mae nifer o godecsau Llundain yn anghyflawn, gan gynnwys un o 411 AD, sef llawysgrif Gristnogol mwyaf hynafol y byd, gyda’r dudalen olaf yn awr yn cael ei nodi ymysg y darganfyddiadau newydd.

Mae ymchwilwyr y Ganolfan ar gyfer Crefydd a Diwylliant Hynafol Diweddar yr Ysgol Astudiaethau Crefyddol a Diwinyddol yn gweithio ar lawysgrifau yn Llundain ar bynciau mor amrywiol â sylwebaethau’r Efengylau, fersiynau Syriaidd o destunau diwinyddol Groeg, cyfieithiadau o’r Aristotlys, traethodau ar rhesymeg a ffiseg Aristotelaidd a gwaith ar rethreg, ac wedi cyhoeddi testunau arnynt. Mae nifer o’r llawysgrifau hyn yn anghyflawn.

Dywedodd Dr John Watt o’r Ysgol Astudiaethau Crefyddol a Diwinyddol, "Mae darganfod llawysgrifau hynafol o dan y llawr fel arfer yn rhywbeth y byddech yn ei gael mewn ffuglen, ond ffaith yw hyn. Mae’r darganfyddiadau newydd yn codi’r posibilrwydd o lenwi rhai o flychau’r llawysgrifau ac o gael y mewnwelediadau arwyddocaol newydd yn yr astudiaeth o hynafiaeth ddiweddar."

Mae cronfa ar gyfer adeiladu llyfrgell o’r radd flaenaf yn y fynachlog yn cael ei chasglu gan y Levantine Foundation er mwyn gwarchod y darganfyddiadau newydd, ac mae catalog o’r casgliad yn cael ei baratoi ar hyn o bryd.