Skip to content
Skip to navigation menu

English

Y ‘Blaid Ffasgaidd’ yng Nghymru?

08 Awst 2013

The Facist Party of Wales web

Mae llyfr newydd yn mynd ati i bwyso a mesur y cyhuddiadau a wnaed yn erbyn plaid genedlaethol Cymru, yr oedd llawer yn honni am ddegawdau bod ei haelodau yn cydymdeimlo â ffasgaeth.

Cafodd ‘Y Blaid Ffasgaidd yng Nghymru: Plaid Cymru a’r cyhuddiad o ffasgaeth’ ei ysgrifennu gan Gyfarwyddwr Canolfan Llywodraethiant Cymru Prifysgol Cymru, yr Athro Richard Wyn Jones, a’i gyhoeddi gan Wasg Prifysgol Cymru.

Mae’r llyfr yn taflu goleuni newydd ar Blaid Cymru a’i harweinwyr yn ystod y cyfnod hanesyddol hwn pan oeddent yn wynebu cyhuddiad a fyddai’n pardduo enw unrhyw elyn gwleidyddol.

Dywedodd yr Athro Richard Wyn Jones: "Ers i mi fod yn wleidyddol effro, bûm yn ymwybodol o’r cyhuddiadau bod rhywbeth tywyll yn hanes Plaid Cymru. Mae edrych iddynt o ddifrif, fodd bynnag, yn awgrymu i mi fod y cyhuddiadau’n dweud mwy wrthym am ddiwylliant gwleidyddol Cymru nag y maent am hanes gwirioneddol cenedlaetholdeb Cymru.

"Y gwir yw, roedd llai o gamargraff gan Blaid Cymru na’r rhelyw yn ystod y 1930au ynghylch peryglon ffasgaeth a thotalitariaeth.  Mae’n amlwg hefyd bod aelodau blaenllaw o’r sefydliad Cymreig wedi cydweithio am flynyddoedd yn ystod y rhyfel i geisio dinistrio enw’r blaid trwy ei chysylltu â Hitler a’r ffasgwyr, gyda’r rhan fwyaf o’u dadleuon yn adlewyrchu’r gwrth Babyddiaeth hynod annymunol a arferai fod yn gymaint o nodwedd o fywyd Cymru.

"Mae’n arbennig o eironig bod un o’r prif gyhuddwyr, Thomas Jones, un o ysgogwyr a chynhyrfwyr allweddol Cymru yng nghanol yr ugeinfed ganrif, ei hun wedi ymweld â Hitler a lobïo’n gyson o blaid polisïau dyhuddo."

Ychwanegodd Helgard Krause, Cyfarwyddwr Gwasg Prifysgol Cymru: "Dyma archwiliad hynod ddiddorol o bwnc arbennig o ddadleuol sydd wedi rhannu barn ers dros wyth degawd.  Am y tro cyntaf erioed, mae llyfr cyfan wedi’i ymroi i ymdrin â’r honiad bod cenedlaetholdeb Cymreig cyn y Rhyfel wedi’i bardduo gan elfennau o ffasgaeth.  Mae Richard wedi llwyddo i ysgrifennu dadansoddiad eglur a chymedrol o’r cyfnod hwn a’r ddadl wleidyddol y gwnaeth ei hysbrydoli."

Lansiwyd ‘Y Blaid Ffasgaidd yng Nghymru: Plaid Cymru a’r cyhuddiad o ffasgaeth’ yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru yn Ninbych, ym mhafiliwn Prifysgol Caerdydd.

Dolenni cysylltiedig

Canolfan Llywodraethiant Cymru
Gwasg Prifysgol Cymru